Đăng ký khai sinh, khai tử chủ động từ 2026: Cơ quan nhà nước phục vụ thay vì chờ dân

Luật Hộ tịch năm 2026 chính thức chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch từ mô hình thụ động sang chủ động, lấy người dân làm trung tâm. Theo đó, cơ quan nhà nước sẽ tự động đăng ký khai sinh cho trẻ em và khai tử cho người qua đời tại cơ sở y tế, thay vì chờ người dân đến làm thủ tục. Quy định này được kỳ vọng giảm gánh nặng hành chính, đảm bảo mọi sự kiện hộ tịch được ghi nhận kịp thời, đầy đủ.

Đăng ký khai sinh, khai tử chủ động từ 2026: Cơ quan nhà nước phục vụ thay vì chờ dân

Luật Hộ tịch 2026 thay đổi phương thức quản lý hộ tịch như thế nào?

Theo Bộ Tư pháp, Luật Hộ tịch năm 2026 đã tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ. Điểm cốt lõi là chuyển từ phương thức "quản lý thụ động" (người dân tìm đến cơ quan nhà nước) sang "phục vụ chủ động" (cơ quan nhà nước chủ động phục vụ người dân). Cụ thể, Luật bổ sung cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, đánh dấu bước ngoặt trong tư duy quản lý hộ tịch tại Việt Nam.

Cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động hoạt động ra sao?

Theo quy định tại khoản 3 Điều 15 và khoản 3 Điều 20 của Luật Hộ tịch 2026, khi dữ liệu từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đã có đầy đủ thông tin cần thiết, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ chủ động thực hiện:

• Đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh tại cơ sở y tế.
• Đăng ký khai tử đối với trường hợp tử vong tại cơ sở y tế.

Như vậy, thay vì cha mẹ hoặc người thân phải đến Ủy ban nhân dân xã/phường để làm thủ tục, cơ quan nhà nước sẽ tự động ghi nhận và cấp giấy tờ hộ tịch dựa trên dữ liệu y tế được chia sẻ.

Trường hợp nào vẫn phải đăng ký theo phương thức thông thường?

Luật cũng quy định rõ: trong trường hợp chưa đủ điều kiện để thực hiện đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử theo cơ chế chủ động do thiếu hoặc chưa được cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết, người có trách nhiệm đăng ký vẫn thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh, khai tử theo các phương thức thông thường và trong thời hạn do pháp luật quy định. Điều này bảo đảm mọi sự kiện hộ tịch đều được đăng ký đầy đủ, kịp thời, đồng thời tạo sự linh hoạt trong quá trình chuyển đổi sang phương thức quản lý, phục vụ người dân trên môi trường số.

Mục tiêu và lợi ích của đăng ký hộ tịch chủ động là gì?

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc quy định đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử theo hướng "chủ động" của cơ quan đăng ký hộ tịch nhằm thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy người dân làm trung tâm. Cụ thể:

• Bảo đảm đăng ký kịp thời, đầy đủ các sự kiện hộ tịch, không bỏ sót trường hợp nào.
• Giảm gánh nặng thủ tục cho người dân, không phải đi lại nhiều lần.
• Nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu hộ tịch phục vụ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách.
• Vẫn bảo đảm trách nhiệm đăng ký của cá nhân trong trường hợp không thực hiện được đăng ký chủ động theo quy định của pháp luật.

Lộ trình áp dụng đăng ký khai sinh, khai tử chủ động từ khi nào?

Luật Hộ tịch 2026 giao Chính phủ quy định cụ thể về trình tự, thủ tục và lộ trình thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, bảo đảm thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc từ ngày 01/01/2031 (khoản 1 Điều 29). Như vậy, từ năm 2031, toàn bộ hệ thống sẽ vận hành theo cơ chế chủ động, sau giai đoạn chuyển đổi và thử nghiệm.

Tác động thực tiễn đến người dân và doanh nghiệp

Đối với người dân, quy định mới giúp giảm thiểu thời gian, chi phí đi lại và thủ tục hành chính khi có sự kiện sinh, tử. Thay vì phải đến UBND xã, phường trong vòng 15-60 ngày (theo quy định cũ), nay chỉ cần cơ sở y tế cập nhật dữ liệu đầy đủ, cơ quan hộ tịch sẽ tự động xử lý. Đối với doanh nghiệp (đặc biệt là bệnh viện, cơ sở y tế), cần đầu tư hạ tầng kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống hộ tịch điện tử để đảm bảo quy trình vận hành trơn tru.

Câu hỏi thường gặp

Đăng ký khai sinh chủ động có áp dụng cho trẻ sinh tại nhà không?

Không. Cơ chế chủ động chỉ áp dụng cho trẻ em được sinh tại cơ sở y tế có kết nối dữ liệu với hệ thống hộ tịch điện tử. Trường hợp sinh tại nhà hoặc ngoài cơ sở y tế, người dân vẫn phải thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh theo phương thức thông thường.

Nếu dữ liệu y tế bị thiếu thông tin, ai sẽ chịu trách nhiệm bổ sung?

Luật quy định, khi chưa đủ thông tin để thực hiện đăng ký chủ động, người có trách nhiệm đăng ký (cha mẹ, người thân) vẫn phải đến cơ quan hộ tịch để hoàn thiện thủ tục. Tuy nhiên, cơ sở y tế có trách nhiệm cập nhật đầy đủ, chính xác dữ liệu để giảm thiểu trường hợp phát sinh.

Thời hạn đăng ký khai sinh, khai tử theo cơ chế chủ động là bao lâu?

Luật chưa quy định cụ thể thời hạn xử lý đối với trường hợp chủ động, nhưng giao Chính phủ quy định chi tiết. Dự kiến, thời gian sẽ được rút ngắn đáng kể so với quy định hiện hành (15-60 ngày) nhờ tự động hóa.