Thừa hành viên thi hành án theo yêu cầu: Trách nhiệm mới và quy định chi tiết từ 2026

Bộ Tư pháp vừa ban hành Thông tư mới thay thế Thông tư số 05/2020/TT-BTP và Thông tư số 08/2021/TT-BTP, với nhiều điểm sửa đổi, bổ sung quan trọng trong tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại. Đáng chú ý nhất là việc bổ sung quy định về trách nhiệm của Thừa hành viên (THV) trong tổ chức thi hành án theo yêu cầu, tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ cho hoạt động này sau khi Luật Thi hành án dân sự (THADS) sửa đổi có hiệu lực.

Thừa hành viên thi hành án theo yêu cầu: Trách nhiệm mới và quy định chi tiết từ 2026

Thông tư gồm 6 chương, 39 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa 38 điều của các thông tư cũ, đồng thời sửa đổi, bổ sung để khắc phục những tồn tại, vướng mắc từ thực tiễn. Văn bản này nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho việc triển khai Luật THADS số 106/2025/QH15 và Nghị định số 151/2026/NĐ-CP.

Thừa hành viên có trách nhiệm gì trong tổ chức thi hành án theo yêu cầu?

Theo quy định mới tại khoản 3 Điều 2 Thông tư, Thừa hành viên được xác định rõ trách nhiệm trong việc tổ chức thi hành án theo yêu cầu của đương sự. Cụ thể, THV phải đảm bảo tính độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan khi thực hiện nhiệm vụ này, không vì lợi ích vật chất, tinh thần hoặc bất kỳ áp lực nào khác để làm trái pháp luật.

Đáng chú ý, Thông tư yêu cầu THV phải giải thích, chỉ rõ bản chất và giá trị pháp lý của vi bằng cho người yêu cầu (khoản 1 Điều 5). Điều này nhằm tránh tình trạng người dân hiểu sai về giá trị pháp lý của vi bằng, đặc biệt trong bối cảnh THV được mở rộng thẩm quyền trong tổ chức thi hành án dân sự.

Quy định mới về đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ Thừa hành viên

Do Luật THADS và Nghị định số 151/2026/NĐ-CP thay đổi việc bồi dưỡng nghề thành đào tạo ngắn hạn 3 tháng, Thông tư đã điều chỉnh các nội dung liên quan đến xây dựng chương trình đào tạo, nội dung đào tạo cho phù hợp. Các quy định về tập sự, kiểm tra kết quả tập sự cũng được sửa đổi tương ứng tại các điều từ Điều 3 đến Điều 26.

Một điểm mới quan trọng: Thông tư bỏ cụm từ “theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các công việc của người tập sự” tại khoản 2 Điều 11, nhằm tập trung vào các nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, tránh lặp lại các quy định chi tiết về trình tự, trách nhiệm quản lý tập sự.

Chuyển đổi số trong hoạt động của Văn phòng THADS và Thừa hành viên

Thông tư dành nhiều quy định để thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này. Cụ thể:

• Báo cáo điện tử: Quy định rõ hình thức báo cáo điện tử, phương thức gửi, nhận báo cáo trên môi trường số.
• Sổ sách điện tử: Bổ sung các loại sổ sách điện tử thay thế sổ giấy truyền thống.
• Cơ sở dữ liệu: Xây dựng Cơ sở dữ liệu về tổ chức và hoạt động của THV, thay vì trước đây chỉ quy định riêng về Cơ sở dữ liệu vi bằng.
• Bảo mật thông tin: Bổ sung quy định về trách nhiệm của THV trong thực hiện các biện pháp bảo mật thông tin, dữ liệu điện tử theo quy định của pháp luật về dân sự, dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân (khoản 3 Điều 6).

Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và phòng chống trục lợi

Thông tư sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về chuẩn mực đạo đức hành nghề THV, nhằm xây dựng đội ngũ THV có phẩm chất tương đồng với Chấp hành viên. Các quy định mới bao gồm:

• THV phải chủ động, sáng tạo, nhiệt huyết khi hành nghề, không ngừng tu dưỡng đạo đức, rèn luyện lối sống lành mạnh (Điều 4).
• Bổ sung quy định nhằm chấn chỉnh, khắc phục hạn chế trong thực tiễn, ngăn chặn việc trục lợi của THV khi thực hiện công việc (khoản 2 Điều 8).
• THV không được đòi hỏi lợi ích vật chất, phi vật chất từ người tập sự (sửa đổi điểm b khoản 3 Điều 11).

Biểu mẫu và trang phục mới cho Thừa hành viên

Thông tư thiết kế Điều 37 về lập, quản lý và sử dụng sổ và các loại biểu mẫu, kèm theo 05 Phụ lục:

• Phụ lục I: Mẫu sổ sử dụng trong tổ chức và hoạt động của VPTHADS, THV
• Phụ lục II: Biểu mẫu hoạt động nghiệp vụ
• Phụ lục III: Biểu mẫu về nghiệp vụ hành nghề
• Phụ lục IV: Mẫu trang phục THV
• Phụ lục V: Mẫu thẻ THV

Về trang phục, Thông tư sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn: miền Nam không quy định bắt buộc phải may trang phục thu đông; không quy định chất liệu vải để tạo sự chủ động cho VPTHADS và phù hợp với các vùng khí hậu khác nhau.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc bổ sung trách nhiệm của Thừa hành viên trong tổ chức thi hành án theo yêu cầu là bước tiến quan trọng, giúp giảm tải cho hệ thống thi hành án dân sự nhà nước, đồng thời tạo điều kiện cho người dân có thêm lựa chọn trong việc thực thi các bản án, quyết định của Tòa án.

Tác động thực tiễn đối với người dân và doanh nghiệp

Với các quy định mới, người dân và doanh nghiệp có thể kỳ vọng vào một môi trường thi hành án minh bạch, chuyên nghiệp hơn. Việc THV được giao trách nhiệm rõ ràng trong tổ chức thi hành án theo yêu cầu sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ thi hành án, đặc biệt đối với các vụ việc có giá trị nhỏ hoặc phức tạp mà cơ quan thi hành án dân sự chưa thể đáp ứng kịp thời.

Theo thống kê, số lượng vụ việc thi hành án dân sự tồn đọng hàng năm vẫn ở mức cao, việc có thêm kênh thi hành án tư nhân thông qua THV sẽ góp phần giảm áp lực này. Tuy nhiên, người dân cần lưu ý rằng THV chỉ được thực hiện các công việc trong phạm vi pháp luật cho phép và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về đạo đức nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thừa hành viên có thể tổ chức thi hành án cho những loại việc nào?

Theo quy định mới, THV được tổ chức thi hành án theo yêu cầu của đương sự đối với các bản án, quyết định của Tòa án thuộc thẩm quyền thi hành án dân sự. Tuy nhiên, THV không được thực hiện các hành vi bị cấm theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 16 Luật THADS năm 2025.

Thời hạn đào tạo nghề Thừa hành viên hiện nay là bao lâu?

Kể từ khi Luật THADS số 106/2025/QH15 có hiệu lực, thời gian đào tạo nghề Thừa hành viên được rút ngắn xuống còn 03 tháng (đào tạo ngắn hạn), thay vì chương trình bồi dưỡng dài hạn như trước đây.

Làm thế nào để tra cứu thông tin về Thừa hành viên và Văn phòng THADS?

Theo quy định mới, Bộ Tư pháp sẽ xây dựng Cơ sở dữ liệu về tổ chức và hoạt động của THV trên môi trường số. Người dân có thể tra cứu thông tin về THV, VPTHADS, kết quả hoạt động thi hành án thông qua cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp hoặc Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố.