Tự đặt phí, lệ phí từ 2026: Mức phạt lên đến 100 triệu đồng và biện pháp khắc phục

Từ ngày 01/01/2026, Nghị định 2/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, quy định rõ ràng về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí và lệ phí. Theo đó, cá nhân, tổ chức tự ý đặt ra các loại phí, lệ phí trái thẩm quyền không chỉ bị phạt tiền lên tới 100 triệu đồng mà còn buộc phải hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu cho người dân và doanh nghiệp. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các mức phạt, thời hiệu xử lý và biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định mới.

Tự đặt phí, lệ phí từ 2026: Mức phạt lên đến 100 triệu đồng và biện pháp khắc phục

Hành vi tự đặt phí, lệ phí bị phạt như thế nào theo Nghị định 2/2026/NĐ-CP?

Theo khoản 1 Điều 10 Nghị định 2/2026/NĐ-CP, hành vi tự đặt và thu các loại phí, lệ phí trái thẩm quyền sẽ bị xử phạt theo khung tiền tương ứng với số tiền vi phạm. Cụ thể:

• Dưới 10 triệu đồng: Phạt từ 2 đến 4 triệu đồng.
• Từ 10 đến 30 triệu đồng: Phạt từ 4 đến 10 triệu đồng.
• Từ 30 đến 50 triệu đồng: Phạt từ 10 đến 15 triệu đồng.
• Từ 50 đến 100 triệu đồng: Phạt từ 15 đến 30 triệu đồng.
• Từ 100 đến 300 triệu đồng: Phạt từ 30 đến 80 triệu đồng.
• Trên 300 triệu đồng: Phạt từ 80 đến 100 triệu đồng.

Đáng chú ý, khoản 2 Điều 10 của cùng nghị định cũng quy định mức phạt đối với hành vi thu phí, lệ phí không đúng mức theo quy định. Mức phạt thấp hơn nhưng vẫn có thể lên tới 100 triệu đồng nếu số tiền vi phạm vượt quá 300 triệu đồng.

Thời hiệu xử phạt vi phạm về phí và lệ phí là bao lâu?

Theo Điều 6 Nghị định 2/2026/NĐ-CP, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí là 02 năm. Cách tính thời hiệu được quy định cụ thể như sau:

• Vi phạm đã kết thúc: Thời hiệu tính từ thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm (theo điểm a khoản 1 Điều 8 Nghị định 118/2021/NĐ-CP).
• Vi phạm đang thực hiện: Thời hiệu tính từ thời điểm phát hiện hành vi vi phạm (theo điểm b khoản 1 Điều 8 Nghị định 118/2021/NĐ-CP).
• Trường hợp đặc biệt: Nếu vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến, thời hiệu xử phạt được kéo dài thêm 01 năm. Thời gian cơ quan tố tụng thụ lý, xem xét được tính vào thời hiệu xử phạt.

"Việc quy định thời hiệu 2 năm nhằm đảm bảo tính răn đe kịp thời, đồng thời tạo điều kiện cho cơ quan chức năng có đủ thời gian xác minh, xử lý các hành vi vi phạm phức tạp," theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý tại LuatVietnam.

Hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả

Theo Điều 4 Nghị định 2/2026/NĐ-CP, ngoài hình thức xử phạt chính là phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền, các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc bao gồm:

• Buộc nộp ngân sách nhà nước số tiền phí, lệ phí do vi phạm, bao gồm cả tiền chậm nộp theo Luật Quản lý thuế.
• Buộc hoàn trả toàn bộ tiền phí, lệ phí đã thu cho người nộp. Trường hợp không xác định được người nộp, số tiền này sẽ được nộp vào ngân sách nhà nước.
• Buộc thực hiện trách nhiệm của tổ chức thu phí, lệ phí theo Luật Phí và lệ phí, bao gồm: niêm yết công khai mức thu tại địa điểm thu và trên trang thông tin điện tử; cấp chứng từ thu; báo cáo quyết toán thu, nộp, sử dụng phí, lệ phí.

Tác động thực tiễn đến người dân và doanh nghiệp

Việc ban hành Nghị định 2/2026/NĐ-CP đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc siết chặt quản lý các khoản thu phí, lệ phí trái thẩm quyền. Theo đó, người dân và doanh nghiệp có quyền từ chối nộp các loại phí, lệ phí không được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đồng thời, nếu phát hiện hành vi vi phạm, người dân có thể tố cáo đến cơ quan tài chính hoặc thanh tra để được bảo vệ quyền lợi.

Các chuyên gia pháp lý nhận định, quy định mới sẽ giúp giảm thiểu tình trạng "lạm thu" tại các địa phương, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ công và thủ tục hành chính. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tôi có thể tố cáo hành vi tự đặt phí, lệ phí trái thẩm quyền ở đâu?

Bạn có thể gửi đơn tố cáo đến Sở Tài chính hoặc Thanh tra tỉnh nơi xảy ra hành vi vi phạm. Ngoài ra, bạn cũng có thể liên hệ đường dây nóng của Bộ Tài chính hoặc gọi tổng đài tư vấn pháp luật 1900 6192 để được hướng dẫn cụ thể.

Nếu tôi đã nộp phí, lệ phí do tổ chức tự đặt, tôi có được hoàn lại không?

Có. Theo khoản 3 Điều 10 Nghị định 2/2026/NĐ-CP, tổ chức vi phạm buộc phải hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu cho người nộp. Nếu không xác định được người nộp, số tiền này sẽ được nộp vào ngân sách nhà nước.

Mức phạt cao nhất cho hành vi tự đặt phí, lệ phí là bao nhiêu?

Mức phạt tối đa là 100 triệu đồng đối với số tiền vi phạm trên 300 triệu đồng. Ngoài ra, tổ chức vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như hoàn trả tiền và thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo Luật Phí và lệ phí.