Án phí tranh chấp thừa kế: Ai nộp, mức tính và cách miễn giảm theo Nghị quyết 326/2016

Khi xảy ra tranh chấp về thừa kế, một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm là ai phải nộp án phí và mức nộp được tính như thế nào. Theo quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án chia di sản thừa kế được xác định dựa trên giá trị phần tài sản mà mỗi bên được hưởng, đồng thời có những trường hợp được miễn, giảm để bảo vệ người yếu thế. Bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể các quy định này.

Án phí tranh chấp thừa kế: Ai nộp, mức tính và cách miễn giảm theo Nghị quyết 326/2016

Ai là người phải nộp án phí trong tranh chấp thừa kế?

Theo khoản 7 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, nghĩa vụ chịu án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án chia di sản thừa kế được quy định như sau:

• Mỗi bên đương sự phải chịu án phí sơ thẩm tương ứng với phần tài sản được hưởng: Trường hợp các bên không xác định được phần tài sản của mình hoặc mỗi người xác định phần di sản khác nhau, và có ít nhất một bên yêu cầu Tòa án giải quyết, thì mỗi bên nộp án phí theo giá trị phần tài sản mà họ được chia.
• Không phải chịu án phí đối với phần yêu cầu bị Tòa bác: Nếu Tòa án bác đơn yêu cầu chia di sản thừa kế, người yêu cầu không phải nộp án phí cho phần đó.
• Chịu án phí sơ thẩm không có giá ngạch: Nếu Tòa án xác định tài sản mà đương sự yêu cầu chia không phải là tài sản của họ, đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch.

Đáng chú ý, khi đương sự đề nghị chia di sản thừa kế mà cần xem xét việc thực hiện nghĩa vụ tài sản với bên thứ ba, quy định như sau:

• Người thứ ba không có yêu cầu độc lập hoặc có yêu cầu và được Tòa chấp nhận: Không phải chịu án phí đối với phần tài sản được nhận.
• Người thứ ba có yêu cầu độc lập nhưng bị bác: Phải chịu án phí dân sự có giá ngạch đối với phần yêu cầu không được chấp nhận.
• Đối với phần tài sản dùng để thực hiện nghĩa vụ với người thứ ba, các đương sự phải chịu án phí ngang nhau theo quyết định của Tòa.

Ngoài ra, người khởi kiện ban đầu phải tạm ứng án phí, nhưng sẽ được hoàn lại nếu thắng kiện.

Mức án phí trong tranh chấp thừa kế được tính như thế nào?

Án phí dân sự trong tranh chấp thừa kế là án phí có giá ngạch, được tính theo giá trị phần tài sản tranh chấp. Mức án phí hiện nay được quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, cụ thể:

Giá trị tài sản tranh chấpMức án phí sơ thẩm

Đến 6 triệu đồng

300.000 đồng

Trên 6 - 400 triệu đồng

5% của giá trị tài sản tranh chấp

Trên 400 triệu - 800 triệu đồng

20 triệu + 4% phần vượt 400 triệu

Trên 800 triệu - 2 tỷ đồng

36 triệu + 3% phần vượt 800 triệu

Trên 2 tỷ - 4 tỷ đồng

72 triệu + 2% phần vượt 2 tỷ

Trên 4 tỷ đồng

112 triệu + 0,1% phần vượt 4 tỷ (tối đa không quá 200 triệu đồng)

Ví dụ: Nếu tranh chấp di sản có giá trị 1 tỷ đồng, án phí phải nộp là:

36 triệu + (200 triệu x 3%) = 36 triệu + 6 triệu = 42 triệu đồng.

Các trường hợp được miễn, giảm án phí thừa kế

Pháp luật hiện hành có những quy định về miễn, giảm án phí để bảo vệ người yếu thế, theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14:

• Được miễn án phí nếu là người thuộc diện hộ nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng.
• Có thể được giảm án phí nếu thuộc diện khó khăn về kinh tế nhưng không nằm trong nhóm miễn nêu trên. Cần làm đơn xin giảm và có giấy tờ chứng minh thu nhập, hoàn cảnh.

Tác động thực tiễn

Việc quy định án phí dựa trên giá trị tài sản được hưởng giúp đảm bảo tính công bằng, nhưng cũng tạo áp lực tài chính lớn cho các đương sự, đặc biệt khi di sản có giá trị cao. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định miễn, giảm án phí đã phần nào hỗ trợ người yếu thế, nhưng vẫn còn nhiều trường hợp khó khăn chưa được tiếp cận. Do đó, người dân cần tìm hiểu kỹ các quy định hoặc tham vấn luật sư để bảo vệ quyền lợi.

Câu hỏi thường gặp

Nếu tôi thắng kiện tranh chấp thừa kế, tôi có được hoàn lại án phí không?

Có. Người khởi kiện tạm ứng án phí ban đầu sẽ được hoàn lại toàn bộ nếu thắng kiện, vì án phí sẽ do bên thua kiện chịu.

Người cao tuổi có được miễn án phí tranh chấp thừa kế không?

Có, người cao tuổi thuộc diện được miễn án phí theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, nhưng cần cung cấp giấy tờ chứng minh tuổi tác và hoàn cảnh.

Án phí tranh chấp thừa kế có giới hạn tối đa không?

Có. Đối với tài sản trên 4 tỷ đồng, mức án phí tối đa là 200 triệu đồng, dù giá trị tài sản có thể lớn hơn nhiều.