BHXH tự nguyện 2026: Mức đóng, mức hưởng và hỗ trợ từ Nhà nước mới nhất

Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện là một trong những chính sách an sinh quan trọng do Nhà nước tổ chức, nhằm đảm bảo thu nhập và cuộc sống cho người dân khi hết tuổi lao động. Tính đến năm 2026, với việc áp dụng Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Nghị định 159/2025/NĐ-CP, chính sách này có nhiều thay đổi đáng chú ý về mức đóng, mức hưởng và các gói hỗ trợ từ ngân sách. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện các quy định mới nhất, giúp bạn đọc hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHXH tự nguyện.

BHXH tự nguyện 2026: Mức đóng, mức hưởng và hỗ trợ từ Nhà nước mới nhất

BHXH tự nguyện là gì và ai có thể tham gia?

BHXH tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức, dành cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp hàng tháng (theo Khoản 4 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2024).

Đối tượng tham gia bao gồm:

• Người lao động tự do, nông dân, lao động trong khu vực phi chính thức.
• Người đang tạm hoãn hợp đồng lao động (không tham gia BHXH bắt buộc trong thời gian tạm hoãn).
• Người lao động đã nghỉ việc và chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Các chế độ hiện hành của BHXH tự nguyện

Theo Khoản 3 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, BHXH tự nguyện hiện bao gồm 3 chế độ chính: trợ cấp thai sản, hưu trí và tử tuất. Đây là điểm khác biệt so với BHXH bắt buộc (có thêm chế độ ốm đau, tai nạn lao động). Cụ thể:

• Trợ cấp thai sản: Mức hưởng là 2.000.000 đồng cho mỗi con sinh ra hoặc mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung (Điều 95 Luật Bảo hiểm xã hội 2024).
• Hưu trí: Bao gồm lương hưu hàng tháng và trợ cấp một lần khi nghỉ hưu.
• Tử tuất: Trợ cấp mai táng phí và trợ cấp tuất cho thân nhân.

Mức đóng BHXH tự nguyện năm 2026: 22% thu nhập

Theo Điều 32 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tỷ lệ đóng BHXH tự nguyện là 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng. Mức thu nhập này được xác định như sau:

• Thấp nhất: Bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, hiện là 1.500.000 đồng/tháng (năm 2026).
• Cao nhất: Bằng 20 lần mức tham chiếu (mức lương cơ sở hiện là 2.340.000 đồng/tháng), tức tối đa 46.800.000 đồng/tháng.

Như vậy, mức đóng tối thiểu hàng tháng là: 22% x 1.500.000 = 330.000 đồng. Mức đóng tối đa là: 22% x 46.800.000 = 10.296.000 đồng.

Chính sách hỗ trợ tiền đóng từ Nhà nước (Nghị định 159/2025/NĐ-CP)

Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng cho người tham gia BHXH tự nguyện, nhằm khuyến khích người dân tham gia. Theo Điều 5 Nghị định 159/2025/NĐ-CP, mức hỗ trợ được phân theo nhóm đối tượng:

Đối tượngMức hỗ trợ (% trên mức đóng chuẩn)

Hộ nghèo, người ở xã đảo, đặc khu

50%

Hộ cận nghèo

40%

Người dân tộc thiểu số

30%

Đối tượng khác

20%

Thời gian hỗ trợ tối đa 10 năm (120 tháng). Kinh phí do ngân sách địa phương đảm bảo, ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu. Người tham gia chỉ nộp phần còn lại sau khi trừ hỗ trợ.

Phương thức và thời hạn đóng BHXH tự nguyện

Người tham gia có thể chọn một trong các phương thức đóng linh hoạt (Điều 36 Luật Bảo hiểm xã hội 2024):

• Hàng tháng: Đóng trong tháng.
• 3 tháng/lần: Đóng trong 3 tháng.
• 6 tháng/lần: Đóng trong 4 tháng đầu.
• 12 tháng/lần: Đóng trong 7 tháng đầu.
• Một lần cho nhiều năm về sau (với mức thấp hơn).
• Một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu (với mức cao hơn, đóng trước tháng đủ tuổi nghỉ hưu).

Mức hưởng lương hưu hàng tháng từ BHXH tự nguyện

Theo Điều 99 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức lương hưu hàng tháng được tính dựa trên số năm đóng và mức bình quân thu nhập tháng đóng. Cụ thể:

• Lao động nữ: 45% tương ứng 15 năm đóng, mỗi năm thêm cộng 2%, tối đa 75%.
• Lao động nam: 45% tương ứng 20 năm đóng, mỗi năm thêm cộng 2%, tối đa 75%. Trường hợp đủ 15 đến dưới 20 năm: 40% cho 15 năm đầu, mỗi năm thêm cộng 1%.

Ví dụ: Một lao động nữ đóng BHXH tự nguyện 25 năm với mức bình quân thu nhập 5 triệu đồng/tháng. Mức lương hưu = 45% + (10 năm x 2%) = 65% x 5 triệu = 3.250.000 đồng/tháng.

Điều kiện hưởng BHXH một lần

Người tham BHXH tự nguyện được hưởng BHXH một lần nếu thuộc các trường hợp (Điều 70 Luật Bảo hiểm xã hội 2024):

• Đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng và không tiếp tục tham gia.
• Ra nước ngoài định cư.
• Mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS).
• Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, khuyết tật đặc biệt nặng.
• Đã đóng trước ngày Luật có hiệu lực, sau 12 tháng không đóng tiếp và chưa đủ 20 năm.

Mức hưởng BHXH một lần: Mỗi năm đóng trước 2014 được 1,5 lần mức bình quân thu nhập; từ 2014 trở đi được 2 lần. Nếu chưa đủ 1 năm thì mức hưởng bằng số tiền đã đóng, tối đa 2 lần mức bình quân.

Hồ sơ và thủ tục đăng ký tham gia

Hồ sơ đăng ký tham gia BHXH tự nguyện chỉ gồm tờ khai đăng ký tham gia (theo Khoản 3 Điều 27 Luật Bảo hiểm xã hội 2024). Người dân có thể nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH huyện, tỉnh hoặc qua tổ chức dịch vụ thu được ủy quyền (bưu điện, UBND xã).

Tác động thực tiễn và khuyến nghị

Việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH tự nguyện từ 15 tuổi và tăng mức hỗ trợ từ Nhà nước (tối đa 50% cho hộ nghèo) là bước tiến lớn trong an sinh xã hội. Tuy nhiên, theo các chuyên gia pháp lý, nhiều người lao động tự do vẫn chưa nắm rõ quyền lợi, đặc biệt là chế độ trợ cấp thai sản mới được bổ sung. Người dân nên cân nhắc tham gia sớm để tích lũy thời gian đóng, bởi mức lương hưu sẽ tăng theo từng năm đóng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nếu tôi đã đóng BHXH tự nguyện được 5 năm, sau đó chuyển sang BHXH bắt buộc thì thời gian đóng có được cộng dồn không?

Có. Theo quy định, thời gian đóng BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc được cộng dồn để tính hưởng lương hưu và BHXH một lần. Bạn chỉ cần giữ sổ BHXH để quản lý quá trình đóng.

Tôi có thể thay đổi mức thu nhập đóng BHXH tự nguyện hàng tháng không?

Có. Người tham gia được quyền thay đổi mức thu nhập làm căn cứ đóng mỗi năm một lần (hoặc khi có thay đổi về thu nhập thực tế), nhưng phải đảm bảo không thấp hơn mức chuẩn hộ nghèo và không cao hơn 20 lần mức tham chiếu.

Nếu tôi đã nhận hỗ trợ từ Nhà nước mà sau đó rút BHXH một lần thì có phải hoàn trả không?

Có. Theo Khoản 6 Điều 5 Nghị định 159/2025/NĐ-CP, người hưởng BHXH một lần phải hoàn trả toàn bộ số tiền Nhà nước đã hỗ trợ đóng vào ngân sách nhà nước.