Cây đổ mùa mưa bão làm chết người: Trách nhiệm bồi thường thuộc về ai?

Trong mùa mưa bão, tình trạng cây xanh đổ, bật gốc gây thiệt hại về người và tài sản là vấn đề nhức nhối tại nhiều đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Vậy khi cây đổ làm chết người, trách nhiệm bồi thường thuộc về ai? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật liên quan, từ trách nhiệm của chủ sở hữu cây xanh đến mức bồi thường cụ thể và các trường hợp được miễn trách.

Cây đổ mùa mưa bão làm chết người: Trách nhiệm bồi thường thuộc về ai?

Trách nhiệm bồi thường khi cây đổ gây thiệt hại về người

Theo quy định tại Điều 604 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý cây cối phải bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra. Cụ thể, nếu cây xanh đổ, ngã, bật gốc dẫn đến thiệt hại về người (chết người, thương tích) hoặc tài sản, thì cá nhân, tổ chức là chủ sở hữu hoặc được giao quản lý, chăm sóc cây xanh đó sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường. Điều này áp dụng cho cả cây trồng trong đô thị do các đơn vị quản lý cây xanh chịu trách nhiệm, lẫn cây trồng trong khuôn viên nhà ở của cá nhân.

Các trường hợp được miễn trách nhiệm bồi thường

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp cây đổ gây thiệt hại đều phải bồi thường. Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu hoặc người quản lý cây xanh sẽ được miễn trách nhiệm nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Sự kiện bất khả kháng: Theo Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết. Ví dụ: Dù đã cắt tỉa cành, chằng chống gốc cây nhưng do bão siêu mạnh (cấp 12-15) khiến cây đổ, thì đơn vị quản lý có thể được miễn trách.
• Hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại: Ví dụ, người đi xe máy đi lên vỉa hè thay vì lòng đường, khi cây đổ trên vỉa hè đè lên người đó. Nếu đơn vị quản lý đã thực hiện đầy đủ biện pháp an toàn, thì lỗi thuộc về người bị hại.

Để xác định trách nhiệm, cần xem xét: Đơn vị quản lý cây xanh đã thực hiện hết trách nhiệm kiểm tra, cắt tỉa, chằng chống chưa? Người đi đường có vi phạm quy tắc an toàn giao thông không? Nếu đơn vị quản lý chứng minh được đã thực hiện mọi biện pháp cần thiết nhưng cây vẫn đổ do bão lớn, họ sẽ không phải bồi thường.

Mức bồi thường thiệt hại khi cây đổ làm chết người

Khi cây đổ làm chết người, thiệt hại được xác định theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015 và hướng dẫn chi tiết tại Điều 8 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao. Các khoản bồi thường bao gồm:

• Thiệt hại về sức khỏe trước khi chết: Chi phí cứu chữa, bồi dưỡng phục hồi sức khỏe, chi phí khám chữa bệnh, thuê xe đi khám hai chiều. Mức bồi dưỡng sức khỏe là 01 ngày lương tối thiểu vùng/ngày khám bệnh (theo địa bàn nơi có cơ sở khám chữa bệnh), tính theo số ngày trong bệnh án.
• Chi phí mai táng hợp lý: Bao gồm mua quan tài, hỏa táng hoặc chôn cất, dụng cụ khâm liệm, khăn tang, hương, nến, hoa, thuê xe tang. Không bao gồm chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ, bốc mộ.
• Tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng: Căn cứ vào thu nhập thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Mức tối thiểu là 01 tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người được cấp dưỡng cư trú.
• Các thiệt hại khác: Theo quy định pháp luật.

Nghĩa vụ định kỳ kiểm tra, chăm sóc cây xanh đô thị

Để phòng ngừa rủi ro, pháp luật quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị quản lý cây xanh. Theo khoản 3 Điều 11 Nghị định 64/2010/NĐ-CP của Chính phủ, cây xanh trong đô thị phải được định kỳ chăm sóc, kiểm tra và xác định tình trạng phát triển. Điều này nhằm phát hiện sớm cây mục, cây yếu, cây có nguy cơ gãy đổ để có biện pháp xử lý kịp thời. Việc chăm sóc, cắt tỉa cây phải tuân thủ quy trình kỹ thuật và bảo đảm an toàn cho người, phương tiện, công trình.

Tác động thực tiễn và khuyến nghị

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc cây đổ gây thiệt hại xảy ra do các đơn vị quản lý chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, cắt tỉa định kỳ. Điều này dẫn đến tranh chấp kéo dài về trách nhiệm bồi thường. Để bảo vệ quyền lợi, người dân nên lưu ý:

• Hạn chế ra đường khi có bão, gió lớn; nếu phải di chuyển, cần thận trọng, quan sát kỹ các cây xanh trên đường.
• Khi xảy ra thiệt hại, cần thu thập bằng chứng (hình ảnh, video, nhân chứng) và liên hệ cơ quan chức năng (UBND phường/xã, công an) để lập biên bản hiện trường.
• Trong trường hợp thiệt hại nghiêm trọng (chết người), gia đình nạn nhân cần liên hệ luật sư để được tư vấn và khởi kiện đòi bồi thường.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cây đổ trong mưa bão có phải là sự kiện bất khả kháng không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Theo Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng phải đáp ứng ba yếu tố: xảy ra khách quan, không thể lường trước, không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp. Nếu đơn vị quản lý không thực hiện đầy đủ việc cắt tỉa, chằng chống, hoặc cây đã có dấu hiệu mục yếu từ trước, thì đó không phải là bất khả kháng và họ vẫn phải bồi thường.

Ai có nghĩa vụ chứng minh lỗi trong vụ cây đổ?

Theo nguyên tắc suy đoán lỗi trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Điều 584 BLDS 2015), bên gây thiệt hại (chủ sở hữu/người quản lý cây) phải chứng minh mình không có lỗi hoặc thiệt hại xảy ra do sự kiện bất khả kháng hoặc lỗi hoàn toàn của bên bị hại. Nếu không chứng minh được, họ phải bồi thường.

Mức bồi thường tối đa khi cây đổ làm chết người là bao nhiêu?

Pháp luật không quy định giới hạn tối đa. Mức bồi thường được tính dựa trên các thiệt hại thực tế: chi phí cứu chữa (nếu có), chi phí mai táng hợp lý, tiền cấp dưỡng cho người phụ thuộc, và các thiệt hại khác. Tổng số tiền có thể lên đến hàng trăm triệu đồng tùy từng trường hợp cụ thể.