Đề xuất Luật Nuôi con nuôi sửa đổi: Người trên 61 tuổi có được nhận con nuôi không?

Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến về dự thảo hồ sơ chính sách Luật Nuôi con nuôi sửa đổi, với nhiều đề xuất quan trọng thay đổi căn bản các điều kiện nhận nuôi con nuôi hiện hành. Nổi bật là quy định người trên 61 tuổi không được nhận con nuôi, cấm người đang hưởng án treo tham gia quan hệ nuôi con nuôi, đồng thời bổ sung tiêu chí về hoàn cảnh của trẻ em và hạ độ tuổi lấy ý kiến đồng ý của con nuôi từ 9 xuống 7. Các thay đổi này nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em và thống nhất với các văn bản pháp luật liên quan.

Đề xuất Luật Nuôi con nuôi sửa đổi: Người trên 61 tuổi có được nhận con nuôi không?

1. Đề xuất thay đổi điều kiện của người nhận con nuôi: Giới hạn tuổi tối đa và mở rộng đối tượng bị cấm

Theo dự thảo bản thuyết minh quy phạm hóa chính sách của Luật Nuôi con nuôi sửa đổi, Bộ Tư pháp đề xuất hai thay đổi lớn về điều kiện của người nhận con nuôi.

1.1. Đề xuất người trên 61 tuổi không được nhận con nuôi: Khoảng cách tuổi tối đa 45 năm

Hiện hành, theo điểm b khoản 1 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010, người nhận con nuôi chỉ cần hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên, không có giới hạn trên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người nhận nuôi ở độ tuổi cao (trên 60) không còn phù hợp để làm cha mẹ nuôi, ảnh hưởng đến lợi ích lâu dài của trẻ.

Dự thảo đề xuất sửa đổi điều kiện thành: Người nhận con nuôi phải hơn con nuôi ít nhất 20 tuổi và nhiều nhất 45 tuổi. Trường hợp người nhận con nuôi là cặp vợ chồng, khoảng cách độ tuổi này được áp dụng cho người ít tuổi hơn.

Như vậy, nếu trẻ em được nhận nuôi dưới 16 tuổi (độ tuổi tối đa để làm con nuôi theo quy định hiện hành), thì cha mẹ nuôi không được nhiều hơn con nuôi quá 45 tuổi, tức người nhận nuôi không quá 61 tuổi. Quy định này nhằm đảm bảo người nhận nuôi còn đủ sức khỏe và khả năng chăm sóc con nuôi đến tuổi trưởng thành.

1.2. Đề xuất người hưởng án treo không được nhận con nuôi

Luật Nuôi con nuôi 2010 chỉ cấm người đang chấp hành hình phạt tù nhận con nuôi (điểm c khoản 2 Điều 14). Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh trường hợp người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo và vẫn đang trong thời gian thử thách vẫn có thể nhận con nuôi.

Theo khoản 5 Điều 65 Bộ luật Hình sự 2015, nếu trong thời gian thử thách, người hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên, người này sẽ bị buộc phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Khi đó, người nhận con nuôi sẽ trở thành không đủ điều kiện, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của con nuôi.

Để khắc phục, dự thảo đề xuất sửa đổi điểm c khoản 2 Điều 14 thành: Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo mà chưa hết thời gian thử thách thì không được nhận con nuôi.

2. Đề xuất thay đổi điều kiện của con nuôi: Bổ sung tiêu chí hoàn cảnh và hạ độ tuổi đồng ý

Bên cạnh điều kiện của người nhận nuôi, dự thảo cũng sửa đổi căn bản điều kiện của người được nhận làm con nuôi.

2.1. Đề xuất bổ sung điều kiện về hoàn cảnh trẻ em được nhận nuôi

Luật Nuôi con nuôi 2010 chỉ quy định trẻ em dưới 16 tuổi là đối tượng được nhận làm con nuôi (khoản 1 Điều 8), không đề cập đến hoàn cảnh gia đình, xã hội. Dự thảo sửa đổi theo hướng cụ thể hóa:

• Đối với trẻ em dưới 16 tuổi: Chỉ những trẻ em thuộc một trong các hoàn cảnh sau mới được nhận làm con nuôi: bị bỏ rơi, mồ côi, hoặc có cha mẹ đẻ nhưng cha mẹ đẻ không đủ điều kiện để nuôi dưỡng, chăm sóc.
• Đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi: Được cha dượng, mẹ kế nhận làm con nuôi (giữ nguyên quy định hiện hành). Đồng thời, bổ sung trường hợp được cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi vì mồ côi hoặc cha, mẹ không đủ điều kiện để nuôi dưỡng, chăm sóc.

Nguyên nhân của sự thay đổi này là theo Điều 1 Luật Trẻ em 2016, trẻ em là người dưới 16 tuổi, nên quy định cũ về độ tuổi tại Điều 8 Luật Nuôi con nuôi 2010 là không cần thiết và thiếu tính cụ thể.

2.2. Đề xuất hạ độ tuổi lấy ý kiến đồng ý của con nuôi từ 9 xuống 7

Theo khoản 1 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi 2010, việc nhận trẻ em từ đủ 9 tuổi trở lên làm con nuôi phải có sự đồng ý của trẻ em đó. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 60 Luật Trẻ em 2016 quy định khi thực hiện các biện pháp chăm sóc thay thế phải lấy ý kiến của trẻ em từ 7 tuổi trở lên.

Để thống nhất, dự thảo đề xuất sửa đổi: Trường hợp người được nhận làm con nuôi từ đủ 7 tuổi trở lên thì còn phải được sự đồng ý của người đó.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định cho phép những người liên quan (cha mẹ đẻ, người giám hộ, con nuôi từ đủ 7 tuổi trở lên) có thể thay đổi ý kiến đồng ý trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày đưa ra ý kiến.

3. Tác động thực tiễn của các đề xuất

Các đề xuất sửa đổi nếu được thông qua sẽ tác động mạnh mẽ đến thực tiễn nuôi con nuôi tại Việt Nam:

• Đối với người cao tuổi: Những người trên 61 tuổi muốn nhận con nuôi sẽ không còn đủ điều kiện, trừ khi họ nhận nuôi người từ 16-18 tuổi (vì khoảng cách tuổi tối đa 45 năm vẫn được áp dụng).
• Đối với người hưởng án treo: Sẽ không thể nhận con nuôi trong thời gian thử thách, bảo vệ quyền lợi của trẻ em khỏi nguy cơ bị bỏ rơi nếu người nhận nuôi phải chấp hành án tù.
• Đối với trẻ em: Việc bổ sung điều kiện về hoàn cảnh giúp ưu tiên những trẻ em thực sự cần được chăm sóc thay thế (mồ côi, bị bỏ rơi). Hạ độ tuổi đồng ý từ 9 xuống 7 giúp trẻ em có tiếng nói sớm hơn trong quyết định quan trọng của cuộc đời.

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

4.1. Người trên 61 tuổi có còn cơ hội nào để nhận con nuôi không?

Theo đề xuất, nếu người trên 61 tuổi muốn nhận con nuôi, họ chỉ có thể nhận nuôi người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, với điều kiện khoảng cách tuổi không quá 45 năm. Ví dụ, người 65 tuổi có thể nhận nuôi người 20 tuổi (khoảng cách 45 năm). Tuy nhiên, quy định này vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến và có thể thay đổi.

4.2. Người đang hưởng án treo có được nhận con nuôi không nếu đã hết thời gian thử thách?

Đề xuất chỉ cấm người đang trong thời gian thử thách của án treo. Nếu đã hết thời gian thử thách và không vi phạm, người đó vẫn có đủ điều kiện để nhận con nuôi (nếu đáp ứng các điều kiện khác).

4.3. Thời hạn 30 ngày để thay đổi ý kiến đồng ý áp dụng cho ai?

Theo dự thảo, thời hạn 30 ngày áp dụng cho tất cả những người có quyền đồng ý: cha mẹ đẻ, người giám hộ, và con nuôi từ đủ 7 tuổi trở lên. Sau 30 ngày, ý kiến đồng ý sẽ có hiệu lực và không thể thay đổi.

Bài viết được tham vấn bởi Luật sư Hoàng Tuấn Vũ. Các đề xuất nêu trên đang trong giai đoạn lấy ý kiến, chưa có hiệu lực pháp luật. Để cập nhật thông tin mới nhất, bạn đọc có thể theo dõi tại cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp hoặc liên hệ tổng đài tư vấn pháp luật 1900.6588.