Tách vụ án hình sự có người chưa thành niên: Quy định mới từ 2025-2026

Kể từ ngày 01/01/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 chính thức có hiệu lực, mang đến một thay đổi quan trọng trong tố tụng hình sự: yêu cầu bắt buộc tách vụ án đối với bị can, bị cáo là người chưa thành niên ra khỏi vụ án có đồng phạm là người thành niên. Quy định này được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư liên tịch 12/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP và Công văn 92/TANDTC-PC năm 2026 của Tòa án nhân dân tối cao. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn bộ quy trình, thủ tục và các tình huống phát sinh trong thực tiễn áp dụng.

Tách vụ án hình sự có người chưa thành niên: Quy định mới từ 2025-2026

Cơ sở pháp lý nào quy định việc tách vụ án hình sự có người chưa thành niên?

Việc tách vụ án hình sự có người chưa thành niên được quy định tại Điều 143 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 (số hiệu: 31/2024/QH15). Theo đó, trong vụ án hình sự có cả bị can là người chưa thành niên và người thành niên, Cơ quan điều tra bắt buộc phải tách vụ án để giải quyết độc lập đối với bị can là người chưa thành niên. Nguyên tắc này nhằm bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho người chưa thành niên, tránh sự ảnh hưởng tiêu cực từ các đối tượng phạm tội khác.

Chi tiết thi hành được quy định tại Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành ngày 18/12/2025. Ngoài ra, Công văn 92/TANDTC-PC năm 2026 của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng thống nhất đối với các vụ án đang trong giai đoạn chuyển tiếp.

Quy trình tách vụ án được thực hiện như thế nào theo từng trường hợp cụ thể?

Căn cứ khoản 1 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025, Cơ quan điều tra phải xem xét tính chất vụ án để áp dụng một trong ba quy trình sau:

Trường hợp 1: Vụ án có chứng cứ rõ ràng, hành vi phạm tội đơn giản

Đây là tình huống phổ biến nhất. Cơ quan điều tra ra quyết định tách vụ án ngay sau khi khởi tố bị can là người chưa thành niên. Quyết định này phải được gửi cho Viện kiểm sát trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định. Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp của quyết định trong thời hạn 24 giờ tiếp theo. Nếu xét thấy quyết định không có căn cứ, trái pháp luật, Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ và gửi lại cho Cơ quan điều tra để tiếp tục điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Trường hợp 2: Vụ án có nhiều tình tiết phức tạp

Đối với vụ án phức tạp, Cơ quan điều tra không thể tách ngay mà phải thu thập, bổ sung, củng cố ngay tài liệu, chứng cứ, làm rõ các vấn đề phải chứng minh đối với bị can là người chưa thành niên. Quyết định tách vụ án phải được ban hành trước khi kết thúc điều tra. Trước khi ra quyết định, Cơ quan điều tra phải có văn bản trao đổi với Viện kiểm sát để thống nhất quan điểm. Viện kiểm sát phải trả lời trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được văn bản.

Lưu ý quan trọng: Nếu Viện kiểm sát không thống nhất nhưng Cơ quan điều tra vẫn ra quyết định tách vụ án, Viện kiểm sát có quyền hủy bỏ quyết định đó trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được quyết định.

Trường hợp 3: Người chưa thành niên giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu

Đây là tình huống đặc biệt khi bị can là người chưa thành niên lại đóng vai trò chính trong vụ án. Nếu xét thấy việc tách vụ án sẽ ảnh hưởng đến kết quả điều tra khách quan, toàn diện, Cơ quan điều tra được phép hoãn việc tách vụ án cho đến khi hết thời hạn điều tra quy định tại Điều 129 Luật Tư pháp người chưa thành niên và Điều 7 Thông tư liên tịch 12/2025. Quy trình trao đổi với Viện kiểm sát cũng được áp dụng tương tự như trường hợp phức tạp.

Xử lý thế nào khi phát hiện bị can, bị cáo là người chưa thành niên ở giai đoạn truy tố, xét xử?

Khoản 3 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025 quy định rõ: Nếu trong giai đoạn truy tố hoặc xét xử mà phát hiện bị can, bị cáo là người chưa thành niên, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phải ra quyết định trả hồ sơ vụ án để yêu cầu điều tra bổ sung theo quy định tại Điều 245 và Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự. Sau khi điều tra bổ sung, nếu đủ căn cứ xác định vụ án có cả người chưa thành niên và người thành niên, Cơ quan điều tra thực hiện việc tách vụ án.

Hướng dẫn chuyển tiếp từ Công văn 92/TANDTC-PC năm 2026

Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn 92/TANDTC-PC để hướng dẫn xử lý các vụ án trong giai đoạn chuyển tiếp, với ba tình huống cụ thể:

• Vụ án khởi tố trước ngày 01/01/2026: Tòa án phải thụ lý và xét xử bình thường, không trả hồ sơ để yêu cầu tách vụ án, trừ trường hợp có căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung theo Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự.
• Vụ án khởi tố từ ngày 01/01/2026 nhưng chưa tách: Tòa án ra quyết định trả hồ sơ, yêu cầu tách vụ án theo khoản 1 Điều 143 Luật Tư pháp người chưa thành niên.
• Vụ án khởi tố từ ngày 01/01/2026, cơ quan tố tụng xác định không có người chưa thành niên: Nếu Tòa án phát hiện có người chưa thành niên, phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung theo khoản 3 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025.

Trách nhiệm của Cơ quan điều tra sau khi tách vụ án

Theo khoản 4 và khoản 5 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025, sau khi tách vụ án, Cơ quan điều tra có trách nhiệm sao y các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án đã thu thập để sử dụng làm chứng cứ giải quyết vụ án có bị can, bị cáo là người chưa thành niên. Ngoài ra, thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên tham gia với tư cách là người làm chứng, người bị hại trước khi tách vụ án vẫn được thực hiện theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên và Bộ luật Tố tụng hình sự.

Tác động thực tiễn và ý nghĩa của quy định mới

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định bắt buộc tách vụ án có người chưa thành niên là một bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam. Việc giải quyết riêng biệt giúp tránh sự ảnh hưởng tiêu cực từ các đối tượng phạm tội khác, đồng thời tạo điều kiện cho cơ quan tố tụng áp dụng các biện pháp giáo dục, phục hồi phù hợp với lứa tuổi. Tuy nhiên, các cơ quan tố tụng cần phối hợp chặt chẽ để tránh làm chậm tiến độ giải quyết vụ án, đặc biệt trong các vụ án phức tạp có nhiều bị can.

Câu hỏi thường gặp

Thời hạn để Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định tách vụ án là bao lâu?

Theo điểm a khoản 1 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025, Viện kiểm sát có 24 giờ kể từ khi nhận được quyết định tách vụ án để ra quyết định hủy bỏ nếu xét thấy quyết định không có căn cứ và trái pháp luật.

Nếu Tòa án phát hiện bị cáo là người chưa thành niên trong giai đoạn xét xử thì xử lý thế nào?

Theo khoản 3 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025, Tòa án phải ra quyết định trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung theo Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự. Sau khi điều tra bổ sung, Cơ quan điều tra sẽ thực hiện tách vụ án nếu đủ căn cứ.