70 công nghệ cao ưu tiên: Chiến lược tự chủ và cạnh tranh quốc gia của Việt Nam

Việt Nam vừa chính thức phê duyệt danh mục 70 công nghệ cao ưu tiên đầu tư phát triển và 100 sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, blockchain, năng lượng tái tạo và công nghệ sinh học. Đây là bước đi chiến lược nhằm xây dựng năng lực tự chủ công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo. Bài viết phân tích chi tiết nội dung danh mục, cơ sở pháp lý, tác động thực tiễn và những thách thức cần vượt qua.

70 công nghệ cao ưu tiên: Chiến lược tự chủ và cạnh tranh quốc gia của Việt Nam

Danh mục 70 công nghệ cao ưu tiên đầu tư gồm những lĩnh vực nào?

Theo Quyết định của cơ quan có thẩm quyền, 70 công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển tập trung vào 8 nhóm lĩnh vực chính: trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán hiệu năng cao, điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT), blockchain, công nghệ lượng tử, năng lượng tái tạo và lưu trữ năng lượng tiên tiến, cùng công nghệ vi sinh thế hệ mới. Danh mục này phản ánh xu hướng phát triển mới của thế giới, đồng thời cho thấy Việt Nam muốn đi sâu vào các lĩnh vực công nghệ nền tảng đang quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

100 sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển là gì?

Bên cạnh 70 công nghệ ưu tiên, 100 sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển đã được phê duyệt, tập trung vào các nền tảng AI, thiết bị giáo dục thông minh, phương tiện bay không người lái, phương tiện sử dụng năng lượng mới và nhiều sản phẩm công nghệ sinh học, y sinh thế hệ mới. Danh mục này cũng ưu tiên các công nghệ phục vụ phát triển bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu như cảnh báo thiên tai tích hợp AI theo thời gian thực, công nghệ năng lượng sạch và công nghệ sinh học ứng dụng trong nông nghiệp, y dược, môi trường.

Cơ sở pháp lý và định hướng chiến lược từ cấp cao nhất

Tại cuộc làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày 25/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: những lĩnh vực đang định hình tương lai thế giới như AI, bán dẫn, lượng tử, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ dữ liệu, năng lượng mới… đều bắt nguồn từ những nghiên cứu cơ bản được đầu tư liên tục trong nhiều năm. Điều đó khẳng định, nghiên cứu cơ bản mạnh mới có công nghệ lõi mạnh, mới hình thành được năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

"Nghiên cứu cơ bản mạnh mới có công nghệ lõi mạnh, mới hình thành được năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia trong dài hạn." — Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Thách thức lớn nhất trong việc làm chủ công nghệ lõi là gì?

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý và công nghệ, khoảng cách giữa tiếp cận, ứng dụng và làm chủ công nghệ vẫn là thách thức không nhỏ đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Công nghệ lõi không thể được tạo dựng từ những dự án ngắn hạn hay các chương trình hỗ trợ mang tính phong trào. Vì vậy, bên cạnh việc xác định các công nghệ ưu tiên, điều quan trọng là xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu đủ chiều sâu để tạo ra tri thức mới và nuôi dưỡng các công nghệ chiến lược từ gốc. Nền tảng của hệ sinh thái đó là: dữ liệu, hạ tầng tính toán và phòng thí nghiệm hiện đại, nguồn vốn dài hạn, cùng đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Điểm nghẽn về cơ chế và nhân lực cần được tháo gỡ như thế nào?

Thực tế cho thấy, điểm nghẽn hiện không chỉ nằm ở nguồn lực mà còn ở cơ chế và tư duy quản lý. Đổi mới sáng tạo luôn đi kèm rủi ro, trong khi một số quy định vẫn nặng về kiểm soát, khiến nhiều nhiệm vụ khoa học khó tạo ra những bước đột phá thực chất. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao ngày càng rõ nét, đặt ra yêu cầu phải đầu tư dài hạn cho đào tạo, thu hút và phát triển nhân tài khoa học, công nghệ. Để các công nghệ ưu tiên thật sự trở thành động lực tăng trưởng mới, cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu. Với việc các chủ thể này cùng tham gia vào toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, phát triển đến thương mại hóa, công nghệ mới có thể đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường và tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dân

Việc xác định đúng các lĩnh vực ưu tiên là bước đi cần thiết để tập trung nguồn lực phát triển. Song giá trị của một danh mục công nghệ chính là ở khả năng tạo ra những chuyển biến thực chất về năng suất, năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đối với doanh nghiệp, danh mục này mở ra cơ hội tiếp cận các chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển. Đối với người dân, kỳ vọng về các sản phẩm công nghệ cao trong giáo dục, y tế, môi trường sẽ được cải thiện rõ rệt trong trung và dài hạn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

70 công nghệ cao ưu tiên có hiệu lực từ khi nào?

Danh mục 70 công nghệ cao ưu tiên đầu tư phát triển và 100 sản phẩm công nghệ cao khuyến khích phát triển đã được phê duyệt và có hiệu lực kể từ ngày ký Quyết định. Các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có thể tra cứu danh mục chi tiết trên cổng thông tin điện tử của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Làm thế nào để doanh nghiệp được hưởng ưu đãi từ danh mục này?

Doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ và sản phẩm trong danh mục có thể được hưởng các ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai theo quy định tại Luật Công nghệ cao và các văn bản hướng dẫn thi hành. Doanh nghiệp cần đăng ký dự án đầu tư công nghệ cao với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để được xem xét áp dụng ưu đãi.

Việc thiếu hụt nhân lực chất lượng cao ảnh hưởng thế nào đến chiến lược tự chủ công nghệ?

Theo các chuyên gia, thiếu hụt nhân lực trình độ cao là một trong những rào cản lớn nhất. Để khắc phục, cần có chính sách đào tạo dài hạn, thu hút nhân tài từ nước ngoài và tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu. Các trường đại học cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng gắn kết với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và viện nghiên cứu.