Bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương cho Chương trình MTQG 2026-2030: Nguyên tắc và tỷ lệ bắt buộc

Việc bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương là yêu cầu bắt buộc để thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) về xây dựng nông thôn mới (NTM) và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2030. Theo Nghị quyết 257/2025/QH15 và Quyết định 16/2026/QĐ-TTg, các địa phương phải tuân thủ nguyên tắc bố trí vốn đối ứng, bảo đảm tỷ lệ tối thiểu và nguồn lực cho các nội dung không sử dụng vốn ngân sách trung ương. Quyết định 16/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 15/4/2026.

Bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương cho Chương trình MTQG 2026-2030: Nguyên tắc và tỷ lệ bắt buộc

Nguyên tắc bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương là gì?

Nguyên tắc bố trí vốn đối ứng ngân sách địa phương được quy định tại Điều 8 của Quyết định 16/2026/QĐ-TTg và điểm a khoản 4 Điều 1 Nghị quyết 257/2025/QH15. Cụ thể, tổng vốn đối ứng ngân sách địa phương cho Chương trình giai đoạn 2026-2030 phải bảo đảm mức quy định, không thấp hơn tỷ lệ vốn đối ứng tối thiểu do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Trách nhiệm của địa phương nhận và không nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương

Theo Quyết định 16/2026/QĐ-TTg, trách nhiệm bố trí vốn được phân hóa rõ ràng giữa các địa phương:

• Địa phương nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương: Có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương giai đoạn 5 năm và cân đối ngân sách hằng năm để thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình. Mức vốn đối ứng không được thấp hơn tỷ lệ quy định tại Điều 8 của Quyết định 16/2026.
• Địa phương không nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương: Phải tự bố trí ngân sách địa phương và các nguồn hợp pháp khác để thực hiện Chương trình trên địa bàn, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ được giao.

Các nội dung không sử dụng vốn ngân sách trung ương

Địa phương có trách nhiệm bố trí vốn ngân sách địa phương và huy động các nguồn lực hợp pháp khác để thực hiện các nội dung sau, không sử dụng vốn ngân sách trung ương:

• Hỗ trợ phường thực hiện chính sách giảm nghèo và vùng đồng bào DTTS&MN: Ưu tiên phường khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn thuộc phường vùng đồng bào DTTS&MN thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn, theo Phụ lục III Quyết định 51/2025/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
• Hỗ trợ xã đạt chuẩn nông thôn mới: Xã đã đạt chuẩn nông thôn mới phấn đấu đạt nông thôn mới hiện đại, ngoài nguồn vốn ngân sách nhà nước đã được hỗ trợ.
• Xây dựng tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới: Bố trí vốn để đạt các tiêu chí cấp tỉnh.
• Các nội dung khác: Do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định nhằm hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình.

Tác động thực tiễn đến ngân sách địa phương

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định này tạo áp lực tài chính đáng kể lên các địa phương, đặc biệt là các tỉnh nghèo, vùng sâu, vùng xa. Mức vốn đối ứng tối thiểu có thể chiếm từ 15% đến 30% tổng ngân sách Chương trình, tùy theo khả năng cân đối của từng địa phương. Các địa phương không nhận hỗ trợ từ trung ương phải tự huy động toàn bộ nguồn lực, dẫn đến nguy cơ chậm tiến độ nếu nguồn thu ngân sách hạn chế. Bên cạnh đó, việc ưu tiên hỗ trợ phường khu vực III và thôn đặc biệt khó khăn đòi hỏi các tỉnh phải xây dựng kế hoạch chi tiết, bảo đảm không trùng lặp với các nguồn vốn khác.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ vốn đối ứng tối thiểu là bao nhiêu?

Tỷ lệ vốn đối ứng tối thiểu được quy định tại Điều 8 của Quyết định 16/2026/QĐ-TTg. Mức cụ thể phụ thuộc vào khả năng ngân sách của từng địa phương, nhưng phải bảo đảm tổng vốn đối ứng giai đoạn 2026-2030 không thấp hơn mức quy định tại điểm a khoản 4 Điều 1 Nghị quyết 257/2025/QH15.

Địa phương có thể sử dụng nguồn vốn nào ngoài ngân sách?

Ngoài ngân sách địa phương, các địa phương có thể huy động các nguồn hợp pháp khác như: vốn tín dụng ưu đãi, vốn ODA, vốn đầu tư tư nhân, quỹ từ thiện, và các nguồn viện trợ quốc tế. Tuy nhiên, các nguồn này phải được ghi nhận trong kế hoạch tài chính 5 năm và báo cáo hằng năm cho cơ quan quản lý cấp trên.

Quyết định 16/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ khi nào?

Quyết định 16/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 15/4/2026. Các địa phương cần rà soát và điều chỉnh kế hoạch ngân sách để tuân thủ quy định mới, tránh vi phạm về tỷ lệ vốn đối ứng.