Doanh nghiệp siêu nhỏ được thuê người thân làm kế toán từ 1/7/2026: Quy định mới và tác động

Kể từ ngày 1/7/2026, các doanh nghiệp siêu nhỏ (DNSN) tại Việt Nam sẽ được phép bố trí người thân trong gia đình làm kế toán, theo quy định mới tại Thông tư 58/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành. Văn bản này không chỉ nới lỏng điều kiện về nhân sự kế toán mà còn miễn trừ nghĩa vụ bắt buộc phải có kế toán trưởng, giúp giảm gánh nặng hành chính cho nhóm doanh nghiệp nhỏ nhất. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định, tiêu chí xác định DNSN, và những điểm mới đáng chú ý.

Doanh nghiệp siêu nhỏ được thuê người thân làm kế toán từ 1/7/2026: Quy định mới và tác động

Tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ (DNSN) theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP

Theo khoản 1 Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP của Chính phủ, doanh nghiệp siêu nhỏ được xác định dựa trên số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn. Cụ thể, có hai nhóm ngành nghề với các ngưỡng khác nhau:

• Lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng: Sử dụng không quá 10 lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, đồng thời tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn năm không quá 3 tỷ đồng.
• Lĩnh vực thương mại và dịch vụ: Sử dụng không quá 10 lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, đồng thời tổng doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn năm không quá 3 tỷ đồng.

Ngoài ra, Thông tư 58/2026/TT-BTC cũng áp dụng cho hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nếu họ có nhu cầu và lựa chọn thực hiện công tác kế toán theo quy định này.

Điểm mới về tổ chức công tác kế toán: Được sử dụng người thân và không bắt buộc kế toán trưởng

Thông tư 58/2026/TT-BTC cho phép DNSN bố trí người làm kế toán là người thân của người đại diện theo pháp luật, giám đốc hoặc cấp phó phụ trách tài chính - kế toán. Cụ thể, danh sách người thân được phép bao gồm: cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột. Quy định này thay thế hoàn toàn quy định cũ tại Điều 8 Thông tư 132/2018/TT-BTC, vốn chỉ cho phép bố trí phụ trách kế toán mà không đề cập đến việc sử dụng người thân.

Đáng chú ý, DNSN không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể bố trí phụ trách kế toán, người này được ký thay kế toán trưởng trên các chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định này giúp giảm chi phí vận hành cho DNSN, vốn thường có quy mô nhỏ và nguồn lực hạn chế.

"Việc cho phép sử dụng người thân làm kế toán và miễn nghĩa vụ kế toán trưởng là bước đi phù hợp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp siêu nhỏ tập trung nguồn lực vào hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi," một chuyên gia từ Bộ Tài chính nhận định.

Hướng dẫn áp dụng chế độ kế toán cho DNSN theo Thông tư 58/2026/TT-BTC

DNSN phải căn cứ vào phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) để lựa chọn sổ kế toán phù hợp, theo hướng dẫn tại Điều 5, 6, 7, 8 của Thông tư. Cụ thể, doanh nghiệp sẽ ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính theo một trong các trường hợp được quy định, tùy thuộc vào phương pháp nộp thuế đang áp dụng.

• Trường hợp chuyển đổi phương pháp nộp thuế: Nếu DNSN thay đổi phương pháp nộp thuế GTGT hoặc TNDN, doanh nghiệp phải áp dụng danh mục sổ kế toán mới phù hợp với phương pháp đó, theo Thông tư 58/2026/TT-BTC.
• Trường hợp thay đổi tiêu chí trong năm tài chính: Nếu DNSN không còn đáp ứng tiêu chí siêu nhỏ, doanh nghiệp vẫn được tiếp tục áp dụng Thông tư này cho đến hết năm tài chính hiện tại. Từ năm tài chính kế tiếp, phải chuyển sang chế độ kế toán phù hợp với quy định pháp luật.
• Quyền lựa chọn chế độ kế toán: DNSN có thể chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu phù hợp, nhưng phải áp dụng nhất quán trong một năm tài chính. Việc thay đổi chỉ được thực hiện vào ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và hộ kinh doanh

Quy định mới mang lại lợi ích rõ rệt cho DNSN và hộ kinh doanh, đặc biệt là về chi phí và tính linh hoạt. Trước đây, việc thuê kế toán chuyên nghiệp hoặc bố trí kế toán trưởng thường tốn kém và không phù hợp với quy mô nhỏ. Với Thông tư 58/2026/TT-BTC, các doanh nghiệp này có thể tận dụng nguồn nhân lực gia đình để đảm nhận vai trò kế toán, đồng thời giảm bớt thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc sử dụng người thân làm kế toán đòi hỏi sự tin cậy và trách nhiệm cao, vì người này sẽ tiếp cận thông tin tài chính nhạy cảm. Doanh nghiệp cần đảm bảo tuân thủ các quy định về tính trung thực, minh bạch theo Luật Kế toán, đặc biệt khi thiết kế hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ kế toán.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thông tư 58/2026/TT-BTC có hiệu lực từ khi nào?

Thông tư 58/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày này hoặc sau ngày 1/7/2026. Các doanh nghiệp siêu nhỏ cần chuẩn bị sẵn sàng để áp dụng các quy định mới từ thời điểm này.

DNSN có bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng không?

Không. Theo Thông tư 58/2026/TT-BTC, DNSN không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể bố trí phụ trách kế toán, người này được ký thay kế toán trưởng trên các chứng từ và báo cáo tài chính.

Hộ kinh doanh có được áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC không?

Có. Thông tư 58/2026/TT-BTC áp dụng cho hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nếu họ có nhu cầu và lựa chọn thực hiện công tác kế toán theo quy định này. Tuy nhiên, việc áp dụng phải nhất quán trong một năm tài chính và chỉ được thay đổi vào ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.