Giải quyết vụ việc thi hành án dân sự khó khăn, phức tạp: Cơ chế phối hợp liên ngành mới

Việc tổ chức lại các Phòng Thi hành án dân sự (THADS) khu vực theo mô hình mới, tương đồng với 355 Tòa án nhân dân (TAND) và Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực, đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng trong công tác phối hợp liên ngành. Sự thống nhất về số lượng đơn vị, phạm vi thẩm quyền và địa điểm trụ sở đã giúp giảm thiểu tình trạng chồng chéo hoặc 'khoảng trống' thẩm quyền, đồng thời nâng cao hiệu quả trong việc chuyển giao, tiếp nhận và tổ chức thi hành các bản án, quyết định dân sự.

Giải quyết vụ việc thi hành án dân sự khó khăn, phức tạp: Cơ chế phối hợp liên ngành mới

Ngay từ giai đoạn đầu vận hành, Bộ Tư pháp, TAND tối cao và VKSND tối cao đã chủ động ban hành nhiều văn bản hướng dẫn nhằm đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng, không làm gián đoạn các nhiệm vụ chuyên môn. Tuy nhiên, việc sắp xếp lại lực lượng Công an theo mô hình hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã), chấm dứt hoạt động của Công an cấp huyện từ ngày 01/3/2025, đã đặt ra những thách thức nhất định, đặc biệt trong các hoạt động cưỡng chế có huy động lực lượng, thu nộp tiền tại trại giam và công tác đặc xá.

Cơ chế phối hợp giữa cơ quan THADS và Công an sau khi bỏ Công an cấp huyện

Sau khi Công an cấp huyện chính thức kết thúc hoạt động, việc bảo vệ cưỡng chế THADS có huy động lực lượng được chuyển giao chủ yếu giữa cơ quan THADS cấp tỉnh và Công an cấp tỉnh, mà đầu mối trực tiếp là Phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (PC10). Để lấp đầy khoảng trống này, Công an cấp tỉnh đã ban hành văn bản phân công, chỉ đạo Công an cấp xã có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ cơ quan THADS trong việc đảm bảo an ninh, trật tự khi tổ chức cưỡng chế.

Bên cạnh đó, Ban Chỉ đạo THADS cấp tỉnh sau khi được kiện toàn đã kịp thời chỉ đạo các lực lượng chức năng, đặc biệt là Công an địa phương, tăng cường trách nhiệm phối hợp. Điều này góp phần đảm bảo các hoạt động cưỡng chế được thực hiện ổn định, đúng quy định, hạn chế phát sinh các tình huống phức tạp về an ninh trật tự.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, mô hình phối hợp mới này đòi hỏi sự chủ động cao hơn từ các cơ quan THADS cấp tỉnh trong việc xây dựng phương án và trao đổi thông tin với Công an cấp tỉnh, thay vì chỉ phối hợp với Công an cấp huyện như trước đây.

Các lĩnh vực phối hợp khác như thu, nộp, quản lý tiền thi hành án, phục vụ xét đặc xá và phối hợp liên quan đến xuất nhập cảnh vẫn được duy trì ổn định. Đặc biệt, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng biên lai điện tử và các phương thức quản lý hiện đại đang góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong toàn bộ quy trình.

Yêu cầu chủ động tham mưu và xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài

Trong thời gian tới, Cục Quản lý THADS yêu cầu các cơ quan THADS phải chủ động hơn nữa trong việc tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương. Cụ thể, các cơ quan này cần kịp thời báo cáo những vụ việc khó khăn, phức tạp, kéo dài hoặc có nguy cơ phát sinh 'điểm nóng' để được chỉ đạo giải quyết thống nhất, đồng bộ giữa các cơ quan liên quan.

Để làm được điều này, cần phải:

• Hoàn thiện quy chế phối hợp: Duy trì và cập nhật các quy chế phối hợp liên ngành, tăng cường trao đổi thông tin định kỳ, xây dựng cơ chế xử lý riêng cho các vụ việc phức tạp có nhiều cơ quan tham gia.
• Xác định rõ trách nhiệm: Trong quá trình phối hợp, cần làm rõ phạm vi công việc, trách nhiệm và đầu mối thực hiện của từng cơ quan, đơn vị để đảm bảo tính chủ động, kịp thời.
• Nâng cao chất lượng tham mưu: Chủ động rà soát, đánh giá tính chất vụ việc, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu và phương án tổ chức thi hành án. Việc trao đổi, thống nhất với các cơ quan liên quan về biện pháp phối hợp cần được thực hiện trước khi tổ chức cưỡng chế, nhất là với các vụ việc nhạy cảm.
• Nâng cao năng lực cán bộ: Tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng dân vận, xử lý tình huống phức tạp và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin cho đội ngũ cán bộ THADS. Đồng thời, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện né tránh trách nhiệm.

Tác động thực tiễn từ các quy định pháp luật mới

Luật THADS năm 2025 và Nghị định số 152/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã rà soát, sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, đảm bảo phù hợp với mô hình cơ quan THADS một cấp tại địa phương. Các văn bản này đã quy định rõ hơn thẩm quyền kiểm sát, quyền kháng nghị, kiến nghị của VKSND các cấp đối với hoạt động của cơ quan THADS, Chấp hành viên, Văn phòng Thừa phát lại và Thừa phát lại.

Đáng chú ý, các quy định mới đã bổ sung thời hạn kháng nghị đối với các vụ việc thi hành án đã kết thúc, đồng thời sửa đổi trình tự, thủ tục trả lời kháng nghị, kiến nghị của VKSND theo hướng phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu xã hội hóa một số hoạt động THADS.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thẩm quyền phối hợp trong cưỡng chế THADS thay đổi thế nào sau khi bỏ Công an cấp huyện?

Việc bảo vệ cưỡng chế THADS có huy động lực lượng được thực hiện chủ yếu giữa cơ quan THADS cấp tỉnh với Công an cấp tỉnh (đầu mối là Phòng PC10). Công an cấp xã có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ đảm bảo an ninh, trật tự theo phân công của Công an cấp tỉnh.

Luật THADS năm 2025 có quy định gì mới về kiểm sát thi hành án?

Luật THADS năm 2025 và Nghị định 152/2026/NĐ-CP quy định rõ hơn thẩm quyền kiểm sát, quyền kháng nghị, kiến nghị của VKSND các cấp, bổ sung thời hạn kháng nghị đối với vụ việc đã kết thúc và sửa đổi trình tự trả lời kháng nghị, kiến nghị.

Cơ quan THADS cần làm gì để xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài?

Cơ quan THADS cần chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương; rà soát, đánh giá tính chất vụ việc; xây dựng phương án tổ chức thi hành án chi tiết; và trao đổi, thống nhất với các cơ quan liên quan trước khi thực hiện, đặc biệt với các vụ việc nhạy cảm, có huy động lực lượng.