Lãi suất điều hành là gì? Các loại, cơ chế và mức lãi suất mới nhất 2026

Lãi suất điều hành là một trong những công cụ chính sách tiền tệ quan trọng nhất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, được sử dụng để điều tiết hoạt động tài chính, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Bài viết này sẽ giải thích chi tiết khái niệm, các loại lãi suất điều hành, cơ chế hoạt động và mức lãi suất mới nhất đang áp dụng trong năm 2026.

Lãi suất điều hành là gì? Các loại, cơ chế và mức lãi suất mới nhất 2026

Lãi suất điều hành là gì? Định nghĩa và vai trò

Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, lãi suất điều hành là các công cụ và chính sách lãi suất do NHNN ban hành nhằm điều tiết hoạt động của các tổ chức tín dụng, kiểm soát lượng cung tiền và tác động đến nền kinh tế vĩ mô. Các mức lãi suất này được công bố chính thức qua các Quyết định của Thống đốc NHNN và có hiệu lực theo từng thời kỳ.

5 loại lãi suất điều hành cơ bản hiện nay

Ngân hàng Nhà nước sử dụng 5 loại lãi suất điều hành chính để tác động đến nền kinh tế trong từng thời kỳ:

1. Lãi suất thị trường mở (lãi suất OMO)

Lãi suất thị trường mở là lãi suất do NHNN công bố trong các giao dịch mua bán giấy tờ có giá với các tổ chức tín dụng. Đây là công cụ linh hoạt, có tỷ lệ % cao, giúp NHNN kiểm soát lượng cung tiền tệ thông qua việc thay đổi mức lãi suất, từ đó tác động đến hoạt động mua bán của các ngân hàng thành viên.

2. Lãi suất cơ bản

Lãi suất cơ bản là mức lãi suất do NHNN công bố làm cơ sở để các tổ chức tín dụng xác định lãi suất huy động và cho vay. Mức lãi suất này được xác định dựa trên các yếu tố như lãi suất thị trường liên ngân hàng, lãi suất thị trường mở, xu hướng cung cầu vốn và tình hình lạm phát.

3. Lãi suất chiết khấu

Lãi suất chiết khấu là lãi suất NHNN áp dụng cho các khoản vay ngắn hạn của tổ chức tín dụng. Khi lãi suất chiết khấu thấp hơn lãi suất thị trường, các ngân hàng thương mại có xu hướng tăng cho vay và giảm dự trữ, làm tăng cung tiền. Ngược lại, khi lãi suất chiết khấu cao hơn, ngân hàng sẽ tăng dự trữ, giảm cung tiền.

4. Lãi suất tái cấp vốn

Lãi suất tái cấp vốn được sử dụng trong các nghiệp vụ tái cấp vốn của NHNN cho các tổ chức tín dụng, bao gồm cho vay đảm bảo bằng giấy tờ có giá ngắn hạn, chiết khấu/tái chiết khấu giấy tờ có giá và các hình thức khác.

5. Lãi suất dự trữ bắt buộc

Lãi suất dự trữ bắt buộc là mức lãi suất NHNN trả cho các ngân hàng thương mại đối với số tiền dự trữ vượt mức tối thiểu theo quy định. Công cụ này giúp điều tiết lượng tiền dự trữ trong hệ thống ngân hàng.

Cơ chế hoạt động của lãi suất điều hành

Lãi suất điều hành hoạt động theo cơ chế dẫn truyền qua các bước:

• Bước 1: NHNN thay đổi lãi suất điều hành, tác động trực tiếp đến các ngân hàng thương mại.
• Bước 2: Các ngân hàng thương mại điều chỉnh lãi suất huy động và cho vay để phù hợp với quy định mới.
• Bước 3: Sự thay đổi lãi suất ngân hàng tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và hành vi đầu tư, tiêu dùng, tiết kiệm của người dân.

Khi nền kinh tế có dấu hiệu lạm phát tăng, NHNN sẽ tăng lãi suất điều hành để giảm tốc độ tăng trưởng. Ngược lại, khi kinh tế suy thoái, NHNN giảm lãi suất để kích thích đầu tư và tiêu dùng.

3 tác động quan trọng của lãi suất điều hành

Kiểm soát lạm phát

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, kiểm soát lạm phát là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu của NHNN khi thực hiện chính sách tiền tệ. Khi lạm phát tăng, NHNN tăng lãi suất để kiềm chế sự mất giá của đồng tiền và giảm tỷ lệ lạm phát.

Điều tiết nền kinh tế

Lãi suất điều hành được sử dụng như một "van đóng mở" để điều tiết tăng trưởng kinh tế. Khi kinh tế phát triển quá nóng, NHNN tăng lãi suất; khi kinh tế suy thoái, NHNN giảm lãi suất để kích thích phát triển.

Giảm tỷ lệ thất nghiệp

Trong ngắn hạn, thất nghiệp và lạm phát có mối quan hệ tỷ lệ nghịch. Bằng việc kiểm soát lạm phát và ổn định nền kinh tế, lãi suất điều hành góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp.

Mức lãi suất điều hành mới nhất 2026

Cập nhật mức lãi suất điều hành đang áp dụng theo các Quyết định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

Loại lãi suất điều hànhMức lãi suấtSố Quyết định

Lãi suất tái cấp vốn

4,5%/năm

1123/QĐ-NHNN (hiệu lực từ 19/6/2023)

Lãi suất tái chiết khấu

3,0%/năm

1123/QĐ-NHNN

Lãi suất cho vay qua đêm/bù đắp thiếu hụt vốn

5,0%/năm

1123/QĐ-NHNN

Lãi suất tối đa tiền gửi không kỳ hạn và dưới 1 tháng

0,5%/năm

2411/QĐ-NHNN (hiệu lực từ 20/11/2024)

Lãi suất tối đa tiền gửi từ 1 tháng đến dưới 6 tháng

4,75%/năm

2411/QĐ-NHNN

Lãi suất tối đa tiền gửi tại Quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô

5,25%/năm

2411/QĐ-NHNN

Lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa (tổ chức tín dụng thông thường)

4,0%/năm

1125/QĐ-NHNN (hiệu lực từ 19/6/2023)

Lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa (Quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô)

5,0%/năm

1125/QĐ-NHNN

Lãi suất tiền gửi VND của KBNN

0,5%/năm

557/QĐ-NHNN (hiệu lực từ 03/4/2023)

Lãi suất tiền gửi USD của KBNN

0%/năm

557/QĐ-NHNN

Lãi suất tiền gửi VND của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

0,5%/năm

557/QĐ-NHNN

Lãi suất tiền gửi VND của Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Ngân hàng Chính sách xã hội, Quỹ tín dụng nhân dân, Tổ chức tài chính vi mô tại NHNN

0,5%/năm

578/QĐ-NHNN (hiệu lực từ 03/4/2023)

Tác động thực tiễn đến người dân và doanh nghiệp

Lãi suất điều hành ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất vay mua nhà, vay sản xuất kinh doanh và lãi suất tiết kiệm của người dân. Khi NHNN giữ ổn định lãi suất điều hành như hiện nay, doanh nghiệp có thể yên tâm hơn về chi phí vốn, còn người gửi tiết kiệm được hưởng mức lãi suất ổn định ở kỳ hạn ngắn.

Câu hỏi thường gặp về lãi suất điều hành

Lãi suất điều hành và lãi suất thị trường khác nhau thế nào?

Lãi suất điều hành do NHNN quy định, là công cụ chính sách tiền tệ. Lãi suất thị trường do cung cầu vốn quyết định, chịu ảnh hưởng từ lãi suất điều hành.

Làm sao để biết mức lãi suất điều hành mới nhất?

Các mức lãi suất điều hành được công bố trên cổng thông tin điện tử của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sbv.gov.vn) và các Quyết định chính thức.

Lãi suất điều hành có thay đổi thường xuyên không?

Lãi suất điều hành được điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ, tùy thuộc vào tình hình kinh tế vĩ mô, lạm phát và mục tiêu chính sách tiền tệ của NHNN.