Luật Đô thị đặc biệt: Mô hình liên kết vùng mới giải quyết bài toán hạ tầng và quản trị liên tỉnh

Trong bối cảnh các dự án hạ tầng liên vùng như đường vành đai, cao tốc, và xử lý ô nhiễm môi trường thường xuyên chậm tiến độ do thiếu cơ chế điều phối đủ mạnh, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt (ĐTĐB) đang được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung pháp lý đột phá. Mô hình “Vùng Đô thị đặc biệt” được đề xuất không chỉ dành riêng cho TP HCM mà còn hướng tới việc thiết lập một cơ chế quản trị liên kết vùng minh bạch, hiệu quả, dựa trên nguyên tắc bình đẳng và cùng có lợi.

Luật Đô thị đặc biệt: Mô hình liên kết vùng mới giải quyết bài toán hạ tầng và quản trị liên tỉnh

Mô hình “Vùng Đô thị đặc biệt” là gì và vì sao cần thiết?

Theo dự thảo Luật ĐTĐB, “Vùng Đô thị đặc biệt” là mô hình quản trị đô thị và liên kết vùng mới, nhằm giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng vượt ra ngoài phạm vi của từng địa phương. Các vấn đề này bao gồm: hạ tầng giao thông kết nối (đường vành đai, cao tốc, đường sắt đô thị), cảng biển, logistics, quản lý lưu vực sông, thoát nước, xử lý ô nhiễm và ứng phó biến đổi khí hậu. Việc thiếu một chủ thể đủ thẩm quyền để chủ trì, dẫn dắt các dự án liên kết vùng được xác định là nguyên nhân chính khiến nhiều dự án quan trọng triển khai chậm, thiếu đồng bộ.

Mô hình này đề ra các mục tiêu, nguyên tắc liên kết vùng; cơ chế đầu tư, quản lý các dự án phát triển vùng; đồng thời quy định các nội dung về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trong phạm vi toàn vùng. Theo các chuyên gia pháp lý, đây là một trong những tầm nhìn xa của dự thảo Luật ĐTĐB, tạo nền tảng để TP HCM phát huy vai trò đầu tàu tăng trưởng, dẫn dắt sự phát triển của cả vùng.

Những giải pháp cụ thể từ Hội nghị lấy ý kiến các tỉnh, thành

Tại Hội nghị lấy ý kiến các tỉnh, thành khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long về dự thảo Luật ĐTĐB do UBND TP HCM tổ chức, nhiều ý kiến đã tập trung vào các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả liên kết vùng:

• Bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong công tác quy hoạch: Các đại biểu nhấn mạnh cần có sự phối hợp chặt chẽ để phát huy tính bổ trợ giữa TP HCM với các tỉnh, thành, tránh tình trạng phát triển chồng chéo, lãng phí nguồn lực.
• Tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ nguồn nhân lực: TP HCM được kỳ vọng sẽ tăng cường vai trò trung tâm đào tạo, hỗ trợ các địa phương trong đào tạo, bồi dưỡng và cung ứng nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số.
• Đầu tư tuyến đường ven biển kết nối: Một số ý kiến đề xuất đầu tư tuyến đường ven biển nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế của các địa phương trong khu vực.
• Thành lập Quỹ phát triển hạ tầng vùng: Đây là giải pháp tài chính quan trọng để có thêm nguồn lực đầu tư các công trình hạ tầng liên vùng, giảm áp lực ngân sách cho từng địa phương.

Tác động thực tiễn đối với người dân và doanh nghiệp

Việc hình thành mô hình “Vùng Đô thị đặc biệt” và các cơ chế liên kết vùng sẽ mang lại những lợi ích thiết thực:

• Đối với người dân: Cải thiện hạ tầng giao thông kết nối, giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian di chuyển giữa các tỉnh, thành. Đồng thời, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục nhờ sự chia sẻ nguồn lực từ TP HCM.
• Đối với doanh nghiệp: Tạo môi trường đầu tư thuận lợi hơn nhờ hạ tầng logistics đồng bộ, giảm chi phí vận chuyển. Các dự án liên kết vùng sẽ giúp khai thác tối đa tiềm năng kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng.

“Cả nước vì TP HCM, TP HCM vì cả nước” — quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước được cụ thể hóa trong dự thảo Luật ĐTĐB, khi TP HCM phát triển mạnh sẽ tạo động lực lan tỏa cho toàn vùng; ngược lại, một vùng phát triển đồng bộ sẽ là nền tảng để TP HCM nâng cao vai trò, vị thế đầu tàu tăng trưởng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt dự kiến có hiệu lực khi nào?

Dự thảo Luật ĐTĐB đang trong quá trình lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương. Dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua trong kỳ họp gần nhất. Thời điểm có hiệu lực cụ thể sẽ phụ thuộc vào quyết định của Quốc hội.

Vùng Đô thị đặc biệt bao gồm những tỉnh, thành nào?

Theo dự thảo, “Vùng Đô thị đặc biệt” không chỉ bao gồm TP HCM mà còn mở rộng ra các tỉnh, thành trong khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm tạo thành một không gian phát triển thống nhất, liên kết chặt chẽ.

Quỹ phát triển hạ tầng vùng sẽ được vận hành như thế nào?

Quỹ phát triển hạ tầng vùng dự kiến được thành lập với sự đóng góp từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Quỹ sẽ được quản lý tập trung, ưu tiên đầu tư cho các công trình hạ tầng liên vùng có tính chiến lược, như đường ven biển, hệ thống thoát nước, xử lý ô nhiễm môi trường.