Luật Hải quan sửa đổi 2025: 3 điểm mới giúp doanh nghiệp giảm 30% thời gian thông quan

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan đang được Bộ Tài chính xây dựng với kỳ vọng tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Theo đánh giá của các chuyên gia, ba nhóm chính sách trọng tâm gồm hiện đại hóa công nghệ, cải cách hành chính và phân cấp quản lý có thể giúp rút ngắn thời gian thông quan tới 30% so với hiện tại.

Luật Hải quan sửa đổi 2025: 3 điểm mới giúp doanh nghiệp giảm 30% thời gian thông quan

Những hạn chế nào của Luật Hải quan hiện hành buộc phải sửa đổi?

Luật Hải quan hiện hành, sau nhiều năm áp dụng, đã bộc lộ nhiều bất cập trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới bùng nổ và yêu cầu chuyển đổi số mạnh mẽ. Theo ông Nguyễn Thành Hưng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), việc sửa đổi là cần thiết để đưa chính sách đi vào cuộc sống, khắc phục tình trạng thủ tục hành chính còn rườm rà, thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật liên quan.

Cụ thể, dự thảo Luật tập trung vào ba nhóm nội dung lớn:

• Chuyển đổi số và hiện đại hóa: Xây dựng hải quan số, hải quan thông minh trên môi trường số, thí điểm mô hình thông quan tại chỗ tại Hải Phòng.
• Cải cách thủ tục hành chính: Cắt giảm thành phần hồ sơ, thúc đẩy tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp, hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia.
• Phân cấp, phân quyền: Tăng cường tính chủ động cho các đơn vị hải quan địa phương, bảo đảm tính thống nhất với các quy định pháp luật khác.

“Việc sửa đổi Luật Hải quan lần này nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai hoạt động thuận lợi, minh bạch hơn, góp phần giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian thông quan” - Ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan nhấn mạnh.

Quy định mới về thương mại điện tử xuyên biên giới có gì đáng chú ý?

Một trong những điểm mới gây tranh luận nhất là quy định về khai báo hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử (TMĐT). Dự thảo Luật yêu cầu các sàn TMĐT phải đóng vai trò là người khai báo hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Hồng Vân - Phó Chủ tịch Bay Global Strategies, quy định này có thể tạo ra gánh nặng tuân thủ quá lớn cho các sàn. Bà phân tích:

• Vai trò khác biệt: Người khai báo hải quan và nhà nhập khẩu chính thức là hai vai trò độc lập. Nếu ép sàn TMĐT làm người khai báo, họ sẽ phải gánh toàn bộ rủi ro pháp lý cho mỗi lô hàng.
• Rủi ro pháp lý: Các sàn chỉ đóng vai trò trung gian kết nối giao dịch, không trực tiếp nắm đầy đủ thông tin hàng hóa để thực hiện khai báo chính xác.

Đồng quan điểm, bà Lê Thị Xuân Huế - Phó Giám đốc Công ty TNHH Bower Group Asia Việt Nam cho rằng cơ quan soạn thảo cần rà soát, đối chiếu với Luật Thương mại điện tử để tránh chồng chéo. Theo đó, Luật TMĐT hiện hành chỉ yêu cầu xác thực định danh điện tử (e-ID) với người bán (Điều 17, 22 và 25), chứ không yêu cầu với người mua. Việc đưa thêm yêu cầu xác thực e-ID với người mua trong khai báo hải quan có thể tạo thêm rào cản không cần thiết.

Đại lý hải quan thay đổi thế nào theo dự thảo Luật mới?

Dự thảo Luật mới nhất đã bỏ quy định chi tiết về tiêu chí đối với đại lý hải quan, thay vào đó giao Bộ Tài chính quy định cụ thể. Đây là hướng đi linh hoạt, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu không có điều khoản chuyển tiếp phù hợp.

Bà Lê Thị Xuân Huế lưu ý: “Hiện tại, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào các đại lý hải quan. Bất kỳ thay đổi nào về quy định quản lý đại lý cũng sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu. Do đó, cần có điều khoản chuyển tiếp để các đơn vị hải quan có thời gian thích ứng, bảo đảm tính liên tục của hoạt động đại lý.”

Một số chuyên gia đề xuất:

• Quy định lộ trình chuyển đổi: Ít nhất 6-12 tháng để các đại lý hải quan cập nhật, đáp ứng tiêu chuẩn mới.
• Đào tạo, tập huấn: Cần có chương trình hỗ trợ nâng cao năng lực cho đội ngũ đại lý hiện hữu.

Tác động thực tiễn tới doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Dự thảo Luật Hải quan sửa đổi được kỳ vọng sẽ mang lại ba lợi ích chính cho doanh nghiệp:

1. Giảm thời gian thông quan: Nhờ ứng dụng công nghệ số và cơ chế một cửa quốc gia, thời gian thông quan dự kiến giảm từ 20-30% so với hiện tại.
2. Minh bạch hóa thủ tục: Hệ thống hải quan số giúp doanh nghiệp theo dõi trạng thái lô hàng theo thời gian thực, giảm chi phí không chính thức.
3. Giảm chi phí tuân thủ: Cắt giảm thành phần hồ sơ, đơn giản hóa quy trình khai báo giúp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Tuy nhiên, các quy định mới về TMĐT xuyên biên giới nếu không được điều chỉnh phù hợp có thể tạo ra rào cản mới. Doanh nghiệp cần theo dõi sát quá trình xây dựng luật để kịp thời đóng góp ý kiến và chuẩn bị phương án tuân thủ.

Câu hỏi thường gặp về Luật Hải quan sửa đổi

Dự thảo Luật Hải quan sửa đổi có hiệu lực khi nào?

Theo kế hoạch của Bộ Tài chính, dự thảo Luật đang được lấy ý kiến rộng rãi và dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua vào kỳ họp thứ 8 (tháng 10/2025). Nếu được thông qua, Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Doanh nghiệp có cần thay đổi quy trình khai báo hải quan ngay không?

Chưa cần thay đổi ngay. Doanh nghiệp chỉ cần theo dõi các văn bản hướng dẫn chi tiết sau khi Luật được ban hành. Tuy nhiên, để chủ động, các doanh nghiệp nên bắt đầu rà soát quy trình nội bộ, đầu tư vào hệ thống quản lý dữ liệu điện tử để sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi số.

Quy định về đại lý hải quan thay đổi thế nào?

Dự thảo Luật bỏ quy định chi tiết về tiêu chí đại lý hải quan, giao Bộ Tài chính quy định cụ thể. Điều này có nghĩa các tiêu chuẩn về vốn, nhân sự, cơ sở vật chất sẽ được điều chỉnh linh hoạt hơn theo từng thời kỳ. Doanh nghiệp sử dụng dịch vụ đại lý cần theo dõi các thông tư hướng dẫn để bảo đảm đối tác của mình vẫn đáp ứng đủ điều kiện.