Ngân hàng phá sản: Người gửi tiền có mất trắng? Quyền lợi và hạn mức bảo hiểm 2025

Khi một ngân hàng phá sản, người gửi tiền không mất trắng hoàn toàn nhưng cũng không chắc chắn lấy lại được toàn bộ số tiền đã gửi. Theo quy định mới nhất tại Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 và Luật Phục hồi, phá sản 2025, người gửi tiền được bảo vệ bởi cơ chế bảo hiểm tiền gửi với hạn mức chi trả do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định (hiện là 125 triệu đồng/người/ngân hàng theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg), và có thể nhận thêm từ thanh lý tài sản sau khi các khoản ưu tiên được thanh toán. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết các quy định pháp lý, thủ tục và quyền lợi cụ thể.

Ngân hàng phá sản: Người gửi tiền có mất trắng? Quyền lợi và hạn mức bảo hiểm 2025

Khi nào một ngân hàng bị tuyên bố phá sản?

Theo Điều 72 Luật Phục hồi, phá sản 2025 và Luật Các tổ chức tín dụng 2024, ngân hàng chỉ bị đưa vào thủ tục phá sản sau khi đã trải qua giai đoạn kiểm soát đặc biệt hoặc áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán nhưng vẫn mất khả năng thanh toán. Cụ thể:

• Điều kiện tiên quyết: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc không áp dụng/chấm dứt áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán.
• Chủ thể nộp đơn: Sau khi có văn bản trên, chính tổ chức tín dụng hoặc NHNN có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản.
• Thời gian xử lý: Trong vòng 10 ngày kể từ ngày thụ lý đơn, Thẩm phán phải ra quyết định mở thủ tục phá sản (khoản 3 Điều 72).

Thực tế: Từ trước đến nay, chưa có ngân hàng thương mại nào tại Việt Nam thực hiện thủ tục phá sản. Các ngân hàng yếu kém thường được NHNN cơ cấu lại hoặc mua lại với giá 0 đồng.

Người gửi tiền có được bảo vệ khi ngân hàng phá sản?

Có. Người gửi tiền được bảo vệ thông qua hai cơ chế chính: bảo hiểm tiền gửi và phân chia tài sản thanh lý. Tuy nhiên, quyền lợi không phải tuyệt đối và phụ thuộc vào thứ tự ưu tiên thanh toán.

1. Hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi

Theo Điều 22 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025, hạn mức chi trả tiền bảo hiểm do Thống đốc NHNN quy định trong từng thời kỳ. Hiện tại, theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg, mức chi trả tối đa là 125 triệu đồng cho tất cả các khoản tiền gửi được bảo hiểm (cả gốc và lãi) của một người tại một ngân hàng.

• Đối tượng áp dụng: Tất cả các ngân hàng nhận tiền gửi (trừ ngân hàng chính sách) phải tham gia bảo hiểm tiền gửi theo Điều 6 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025.
• Trường hợp đặc biệt: Thống đốc NHNN có thể quyết định hạn mức chi trả vượt mức quy định, tối đa bằng toàn bộ khoản tiền gửi được bảo hiểm, để đảm bảo an toàn hệ thống và trật tự xã hội (khoản 2 Điều 22).

2. Thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản

Theo khoản 6 Điều 72 Luật Phục hồi, phá sản 2025, tài sản của ngân hàng phá sản được phân chia theo thứ tự sau:

1. Chi phí phá sản (phí quản lý, thanh lý tài sản).
2. Nợ lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, trợ cấp thôi việc và quyền lợi khác của người lao động.
3. Khoản tiền gửi (sau khi trừ số tiền đã được tổ chức bảo hiểm tiền gửi chi trả).
4. Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và các khoản nợ không có bảo đảm khác.

Như vậy, người gửi tiền chỉ được thanh toán sau khi chi phí phá sản và quyền lợi người lao động được đáp ứng. Nếu tài sản không đủ, các khoản trong cùng thứ tự ưu tiên sẽ được thanh toán theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ (khoản 8).

Thủ tục nhận tiền bảo hiểm tiền gửi như thế nào?

Theo Điều 7 Thông tư 04/2026/TT-NHNN (hướng dẫn Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025), quy trình nhận tiền bảo hiểm diễn ra như sau:

• Bước 1: Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, ngân hàng phải gửi hồ sơ đề nghị trả tiền bảo hiểm cho Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV). Hồ sơ bao gồm văn bản đề nghị và danh sách người được bảo hiểm.
• Bước 2: Trong 5 ngày làm việc tiếp theo, DIV kiểm tra chứng từ, sổ sách để xác định số tiền chi trả.
• Bước 3: Trong 10 ngày làm việc sau khi kiểm tra, DIV công bố phương án trả tiền bảo hiểm trên báo trung ương, báo địa phương và trang thông tin điện tử.

Lưu ý: Người gửi tiền cần xuất trình chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu khi nhận tiền. Trường hợp ủy quyền hoặc thừa kế, phải có thêm giấy tờ chứng minh tư cách hợp pháp.

Tác động thực tiễn: Người gửi tiền cần làm gì?

Dù chưa có ngân hàng nào phá sản tại Việt Nam, nhưng rủi ro luôn hiện hữu. Người gửi tiền nên:

• Phân tán tiền gửi: Nếu số tiền vượt quá 125 triệu đồng, nên gửi ở nhiều ngân hàng khác nhau để được bảo hiểm tối đa cho mỗi khoản.
• Kiểm tra giấy tờ: Luôn lưu giữ sổ tiết kiệm, hợp đồng gửi tiền và các chứng từ liên quan để làm căn cứ nhận bảo hiểm.
• Theo dõi thông tin: Cập nhật các quyết định của NHNN về hạn mức bảo hiểm tiền gửi, vì mức này có thể thay đổi theo từng thời kỳ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nếu tôi gửi 500 triệu đồng tại một ngân hàng phá sản, tôi mất bao nhiêu?

Theo quy định hiện hành, bạn sẽ được Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam chi trả tối đa 125 triệu đồng. Số tiền còn lại (375 triệu đồng) sẽ được thanh toán từ tài sản thanh lý của ngân hàng, nhưng chỉ sau khi các khoản ưu tiên (chi phí phá sản, lương nhân viên) được đáp ứng. Trên thực tế, khả năng thu hồi phần vượt hạn mức là rất thấp.

Tiền gửi tại ngân hàng chính sách có được bảo hiểm không?

Không. Theo Điều 6 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025, ngân hàng chính sách (ví dụ: Ngân hàng Chính sách Xã hội) không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi. Tuy nhiên, các ngân hàng này hoạt động dưới sự bảo lãnh của Nhà nước, nên rủi ro phá sản gần như bằng không.

Thời gian nhận tiền bảo hiểm là bao lâu?

Tổng thời gian từ khi ngân hàng phát sinh nghĩa vụ đến khi người gửi tiền nhận được tiền là khoảng 20 ngày làm việc (5 ngày nộp hồ sơ + 5 ngày kiểm tra + 10 ngày công bố và thực hiện chi trả), theo quy định tại Thông tư 04/2026/TT-NHNN.