Nghị quyết mới về mô hình phát triển: Định hướng chiến lược cho Việt Nam đến giữa thế kỷ XXI

Ngày 4/6, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì cuộc họp quan trọng với các cơ quan trung ương về Đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước. Đề án này sẽ là nền tảng để xây dựng Nghị quyết trình Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, với trọng tâm là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bài viết này phân tích 7 định hướng lớn, mục tiêu chiến lược và các điểm đột phá được nêu tại cuộc họp.

Nghị quyết mới về mô hình phát triển: Định hướng chiến lược cho Việt Nam đến giữa thế kỷ XXI

7 định hướng lớn trong xây dựng Nghị quyết mới là gì?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh 7 nội dung định hướng lớn cho việc xây dựng Nghị quyết, trong đó yêu cầu tầm nhìn phải hướng tới năng lực trường tồn quốc gia. Theo đó, đất nước cần có khả năng vượt qua mọi xung đột, khủng hoảng tài chính, biến đổi khí hậu, đứt gãy công nghệ, dịch bệnh, già hóa dân số hay đảo lộn trật tự thế giới. Nghị quyết phải được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển sáng tạo các định hướng từ Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị.

"Việc tích hợp các nội dung này không phải là tập hợp, cắt ghép cơ học các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ đã có mà phải biết chắt lọc tinh túy, nắm bắt hồn cốt, tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt..." - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Mô hình phát triển mới đặt con người và doanh nghiệp ở vị trí nào?

Mô hình phát triển mới đặt con người ở vị trí trung tâm, là mục tiêu, động lực và chủ thể của phát triển. Mọi chính sách phải hướng đến nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, năng lực sáng tạo, phẩm giá và quyền thụ hưởng công bằng của nhân dân. Song song đó, doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo quốc gia, là lực lượng tạo ra giá trị mới, công nghệ mới và năng lực cạnh tranh mới. Nhà nước chuyển mạnh sang mô hình quản trị hiện đại, kiến tạo phát triển trên nền tảng số và dữ liệu.

Xã hội phát triển theo hướng sáng tạo, bao trùm và văn minh, bao gồm: xã hội học tập, xã hội sáng tạo, xã hội số, xã hội pháp quyền hiện đại, xã hội có mức độ tin cậy cao và xã hội phát triển bao trùm. Mọi người dân phải có cơ hội tiếp cận công bằng với giáo dục, công nghệ, dữ liệu, dịch vụ công.

Mục tiêu tổng quát và tầm nhìn đến giữa thế kỷ XXI là gì?

Mục tiêu tổng quát là xây dựng mô hình phát triển mới nhằm tạo bước chuyển căn bản về chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo, sức cạnh tranh quốc gia và chất lượng sống của nhân dân. Đến giữa thế kỷ XXI, Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, có nền kinh tế hiện đại, khoa học - công nghệ tiên tiến, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, hạnh phúc.

Đáng chú ý, Nghị quyết cần nhìn xa hơn chuyển đổi số thông thường để chuẩn bị cho thời đại trí tuệ nhân tạo tổng quát, robot tự động, sinh học tổng hợp, điện toán lượng tử. Theo dự báo, trong vài thập niên tới, nhiều công việc hiện nay có thể biến mất, nhiều kỹ năng sẽ lỗi thời, nhiều ngành mới chưa từng có sẽ ra đời.

Hệ thống chỉ tiêu mới được xây dựng như thế nào?

Nghị quyết yêu cầu xây dựng một hệ thống chỉ tiêu mới vừa thể hiện khát vọng phát triển, vừa đo lường được kết quả thực thi. Hệ thống này cần được định lượng rõ, có mốc thời gian, bảo đảm khả thi nhưng đủ sức dẫn dắt chính sách. Các chỉ tiêu bao gồm:

• Chất lượng, số lượng tăng trưởng và năng suất
• Năng lực con người và chất lượng sống
• Số lượng, năng lực doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
• Chất lượng thể chế và quản trị quốc gia
• Mức độ phát triển bao trùm và văn minh xã hội
• Chất lượng môi trường và sức chống chịu quốc gia
• Tự chủ chiến lược về an ninh năng lượng, lương thực, dữ liệu, tài chính
• Niềm tin xã hội, văn hóa, hạnh phúc

Yêu cầu mỗi chỉ tiêu phải gắn với nguồn lực, công cụ thực hiện, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và cơ chế giám sát định kỳ.

9 nội dung đột phá và cơ chế thí điểm được đề xuất ra sao?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi ý 9 nội dung đột phá trong mô hình phát triển mới. Theo đó, cần lựa chọn một số địa phương, vùng kinh tế, ngành chiến lược hoặc khu chức năng để thí điểm các cơ chế vượt trội về thể chế, tài chính, nhân lực, khoa học - công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và mô hình quản trị đô thị. Những mô hình thành công phải được tổng kết, thể chế hóa và nhân rộng kịp thời, tránh tình trạng mỗi địa phương lại đi xin mở rộng cơ chế riêng lẻ.

Tác động thực tiễn đối với người dân và doanh nghiệp

Việc xây dựng Nghị quyết mới này sẽ tác động trực tiếp đến mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội. Đối với người dân, các chính sách hướng đến nâng cao chất lượng sống, tiếp cận công bằng với giáo dục, công nghệ và dịch vụ công. Hệ thống an sinh xã hội đa tầng, linh hoạt sẽ bảo vệ tốt hơn các nhóm dễ bị tổn thương. Đối với doanh nghiệp, việc trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia mở ra cơ hội tiếp cận các cơ chế vượt trội, nguồn lực và công nghệ mới. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ để thích ứng với kỷ nguyên số và tự động hóa.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nghị quyết này sẽ được trình và thông qua khi nào?

Theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương sẽ hoàn thiện Đề án và dự thảo Nghị quyết trình Bộ Chính trị theo đúng tiến độ trước khi trình Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV.

Mô hình phát triển mới có gì khác biệt so với các nghị quyết trước đây?

Điểm khác biệt cốt lõi là Nghị quyết này không chỉ tập hợp các quan điểm đã có mà phải kết tinh thành một chỉnh thể thống nhất, tạo khung tư duy phát triển nhất quán, đồng bộ. Nghị quyết nhấn mạnh năng lực tự chủ sáng tạo và khả năng tự thích ứng của quốc gia, chuẩn bị cho những thay đổi căn bản về cấu trúc lao động do AI và công nghệ mới mang lại.

Ai sẽ chịu trách nhiệm thực thi các chỉ tiêu trong Nghị quyết?

Mỗi mục tiêu lớn phải gắn với một đầu mối chịu trách nhiệm, một hệ thống dữ liệu để theo dõi, có nguồn lực thực hiện và thời hạn cụ thể. Hệ thống chỉ tiêu được thiết kế để trở thành công cụ quản trị, cảnh báo rủi ro và thúc đẩy trách nhiệm thực thi của từng cấp, từng ngành, từng địa phương.