Hải quan Việt Nam thúc đẩy 4 cam kết trọng tâm ASEAN: Quá cảnh, Một cửa 2.0, Doanh nghiệp ưu tiên và chống gian lận xuất xứ

Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò chủ động, tích cực trong việc triển khai các cam kết hải quan ASEAN, đặc biệt tại Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 diễn ra từ ngày 2/6 đến 4/6/2026 tại Phnom Penh, Campuchia. Hội nghị do Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Campuchia chủ trì, với sự tham dự của 11 quốc gia thành viên ASEAN, Ban Thư ký ASEAN và lần đầu tiên có Timor Lester với tư cách thành viên chính thức. Đoàn Việt Nam do Phó Cục trưởng Lưu Mạnh Tưởng dẫn đầu đã có những cam kết cụ thể về 4 trụ cột: Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN, Một cửa ASEAN thế hệ mới, Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên và các chiến dịch kiểm soát chống buôn lậu, gian lận xuất xứ.

Hải quan Việt Nam thúc đẩy 4 cam kết trọng tâm ASEAN: Quá cảnh, Một cửa 2.0, Doanh nghiệp ưu tiên và chống gian lận xuất xứ

Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN: 7 thành viên tham gia, thí điểm đường sắt vào cuối năm 2026

Tính đến tháng 6/2026, đã có 7 quốc gia thành viên ASEAN tham gia Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN, đánh dấu cột mốc quan trọng trong kết nối khu vực. Theo tuyên bố chung của Hội nghị, các nước thành viên đã nhất trí kế hoạch thí điểm áp dụng hệ thống này cho phương thức vận tải đường sắt giữa ba quốc gia: Malaysia, Thái Lan và Lào vào cuối năm 2026. Đồng thời, Hải quan ASEAN khuyến khích Brunei và Indonesia thúc đẩy dự án thí điểm đối với Hành lang Borneo. Đáng chú ý, Hải quan ASEAN đã lên kế hoạch nghiên cứu khả năng kết nối Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN với Trung Quốc nhằm tận dụng hiệu quả Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA).

Một cửa ASEAN thế hệ mới 2.0: Lộ trình 2026–2030 và hợp tác với Trung Quốc

Hội nghị hoan nghênh Lộ trình xây dựng Một cửa ASEAN thế hệ mới (2.0) giai đoạn 2026–2030, với mục tiêu mở rộng trao đổi điện tử các chứng từ quản lý thương mại trong ASEAN và với các đối tác bên ngoài. Cụ thể, các nước thành viên đặt mục tiêu ký kết Bản ghi nhớ giữa ASEAN và Trung Quốc về hợp tác Một cửa vào cuối năm 2026. Theo các chuyên gia pháp lý, việc số hóa toàn bộ quy trình hải quan thông qua Một cửa ASEAN 2.0 sẽ giúp giảm đáng kể thời gian thông quan, từ đó giảm chi phí giao dịch thương mại nội khối xuống ít nhất 15% so với hiện tại.

Doanh nghiệp ưu tiên: Đàm phán với Trung Quốc từ tháng 7/2026, ký kết năm 2027

Hội nghị ghi nhận việc triển khai Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN và khuyến khích các nước thành viên còn lại thực hiện thỏa thuận này. Đặc biệt, Hải quan ASEAN mong muốn khởi động thảo luận Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên với Trung Quốc vào tháng 7/2026, với mục tiêu ký kết vào năm 2027. Thỏa thuận này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại, giảm rào cản pháp lý và tăng cường việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do của ASEAN với các đối tác. Theo đánh giá của các chuyên gia hải quan, việc công nhận lẫn nhau giúp doanh nghiệp ưu tiên được hưởng ưu đãi về thời gian thông quan, giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế xuống dưới 5%.

Chiến dịch kiểm soát chung lần thứ 3: Ngăn chặn gian lận xuất xứ và buôn lậu

Hội nghị hoan nghênh việc triển khai thành công Chiến dịch kiểm soát hải quan chung lần thứ 3, giúp tăng cường hợp tác giữa các nước thành viên ASEAN trong việc ngăn chặn các hành vi vi phạm và chống gian lận xuất xứ. Hải quan ASEAN khuyến khích sự phối hợp giữa cơ quan hải quan các nước thành viên và khu vực tư nhân để chống buôn lậu, đặc biệt đối với các sản phẩm thuốc lá. Bên cạnh đó, Hội nghị ghi nhận tầm quan trọng của hỗ trợ từ các nước đối tác trong việc nâng cao hiểu biết về hải quan xanh, các biện pháp liên quan đến kinh tế tuần hoàn và trung hòa carbon. Các chiến dịch như Con rồng Mekong giai đoạn 8, Hải quan xanh, Chống rửa tiền sẽ tiếp tục được đẩy mạnh.

Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN và các thỏa thuận thương mại tự do

Hội nghị hoan nghênh việc kết thúc đàm phán Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN, dự kiến ký tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026. Hiệp định này sẽ đặt nền tảng cho thương mại không giấy tờ, đẩy nhanh ứng dụng công nghệ vào số hóa quy trình hải quan. Đồng thời, Hội nghị ghi nhận việc ký kết Nghị định thư thứ hai sửa đổi Hiệp định ATIGA và nâng cấp ACFTA 3.0, cũng như hoàn thành đàm phán Chương Thủ tục hải quan và Tạo thuận lợi thương mại thuộc Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Canada. Hải quan ASEAN khuyến khích các nước nỗ lực hoàn thành chương này trong đàm phán nâng cấp Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN-Ấn Độ vào năm 2026.

Sửa đổi Danh mục Thuế quan Hài hòa ASEAN (AHTN) phiên bản 2028

Hội nghị ghi nhận kết quả và khuyến khích các cơ quan hải quan hoàn tất việc sửa đổi Danh mục Thuế quan Hài hòa ASEAN (AHTN) phiên bản 2028 trong năm 2026. Việc sửa đổi này nhằm phản ánh các mô hình thương mại đang phát triển, những tiến bộ công nghệ và các ưu tiên toàn cầu trong lĩnh vực y tế công cộng và bảo vệ môi trường. Theo các chuyên gia, AHTN 2028 sẽ giảm thiểu sự khác biệt giữa các nước thành viên, tăng cường tính minh bạch và thúc đẩy khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng.

Tác động thực tiễn đối với doanh nghiệp Việt Nam

Các cam kết trên sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Thứ nhất, việc tham gia Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN giúp giảm thời gian vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới từ 3-5 ngày xuống còn 1-2 ngày. Thứ hai, Một cửa ASEAN 2.0 giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính khoảng 20%. Thứ ba, Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên với Trung Quốc (dự kiến ký năm 2027) sẽ mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam được hưởng ưu đãi tại thị trường lớn nhất thế giới. Cuối cùng, các chiến dịch chống gian lận xuất xứ giúp bảo vệ doanh nghiệp chân chính khỏi cạnh tranh không lành mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN là gì và doanh nghiệp Việt Nam được lợi gì?

Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN (ASEAN Customs Transit System - ACTS) là cơ chế cho phép hàng hóa vận chuyển qua nhiều nước ASEAN mà chỉ cần một tờ khai hải quan duy nhất. Hiện có 7 quốc gia tham gia. Doanh nghiệp Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ việc giảm thời gian thông quan, giảm chi phí vận chuyển và tăng tính cạnh tranh khi xuất khẩu sang các nước ASEAN.

Khi nào doanh nghiệp Việt Nam được hưởng ưu đãi từ Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên với Trung Quốc?

Theo lộ trình, Hải quan ASEAN sẽ khởi động thảo luận với Trung Quốc vào tháng 7/2026, mục tiêu ký kết vào năm 2027. Sau khi ký kết, doanh nghiệp ưu tiên của Việt Nam sẽ được hưởng các ưu đãi như giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan khi xuất khẩu sang Trung Quốc.

Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam trở thành doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN?

Doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chí theo quy định của pháp luật Việt Nam và Thỏa thuận công nhận lẫn nhau của ASEAN. Các tiêu chí bao gồm: tuân thủ pháp luật hải quan, thuế trong thời gian 2 năm; có hệ thống quản lý, kế toán, kiểm soát nội bộ đáp ứng yêu cầu; có kim ngạch xuất nhập khẩu tối thiểu theo quy định. Doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ tại Cục Hải quan tỉnh, thành phố nơi đăng ký kinh doanh.