Pháp luật quốc tế là 'chiếc neo' giữ hòa bình: Thông điệp từ Shangri-La

Tại Đối thoại Shangri-La 2024, thay vì tập trung vào các thông điệp quân sự hay địa chính trị, người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đã gửi một thông điệp mang tính nền tảng: pháp luật quốc tế chính là 'chiếc neo' duy nhất giữ vững hòa bình và ổn định toàn cầu trong bối cảnh thế giới đầy biến động. Bài phát biểu đã phân tích sáu vai trò cốt lõi của luật pháp quốc tế, từ việc duy trì trật tự chung đến bảo vệ các quốc gia vừa và nhỏ, giải quyết tranh chấp hòa bình và thúc đẩy hợp tác đa phương.

Pháp luật quốc tế là 'chiếc neo' giữ hòa bình: Thông điệp từ Shangri-La

1. Pháp luật quốc tế - Nền tảng duy trì trật tự trong thế giới biến động

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, pháp luật quốc tế không đơn thuần là tập hợp các văn kiện pháp lý, mà là hệ thống chuẩn mực điều chỉnh hành vi của các quốc gia, xác lập giới hạn của quyền lực và tạo ra khả năng dự báo trong quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng, nếu không có luật pháp quốc tế, quan hệ giữa các quốc gia sẽ dễ dàng bị chi phối bởi logic của sức mạnh, khiến chủ quyền bị thách thức bởi ưu thế quân sự và các tranh chấp được giải quyết bằng áp lực thay vì đối thoại. Chính vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: quyền lực phải được đặt trong khuôn khổ của luật lệ.

“Một trật tự dựa trên luật lệ không thuộc về bất kỳ nhóm quốc gia nào. Đó là nền tảng chung để các quốc gia lớn, trung bình và nhỏ cùng chung sống hòa bình.”

2. Pháp luật quốc tế - Công cụ bảo vệ các quốc gia vừa và nhỏ

Một trong những thông điệp sâu sắc nhất là vai trò của luật pháp quốc tế trong việc tạo ra sự bình đẳng về quyền giữa các quốc gia không đồng đều về diện tích, dân số hay tiềm lực kinh tế. Theo Hiến chương Liên hợp quốc, nguyên tắc bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia được khẳng định, giúp ngăn ngừa tình trạng 'cá lớn nuốt cá bé' trong quan hệ quốc tế. Đối với Việt Nam, việc kiên trì đề cao luật pháp quốc tế không phải là lựa chọn tình thế mà là một lựa chọn chiến lược, bởi lẽ trong một thế giới vận hành theo tương quan sức mạnh, các quốc gia quy mô trung bình và nhỏ sẽ luôn ở vị thế bất lợi.

3. Pháp luật quốc tế - Nền tảng giải quyết tranh chấp hòa bình

Đối với khu vực châu Á-Thái Bình Dương, thông điệp về giải quyết tranh chấp hòa bình có ý nghĩa đặc biệt. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu giải quyết các bất đồng và tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Đặc biệt, đối với khu vực Biển Đông, Việt Nam nhất quán chủ trương tôn trọng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), được xem là 'Hiến pháp của đại dương'. Chiến tranh có thể áp đặt kết quả, nhưng chỉ pháp luật mới có thể tạo ra sự chính danh và hòa bình bền vững.

4. Pháp luật quốc tế - Công cụ thúc đẩy hợp tác đa phương

Bên cạnh việc ngăn ngừa xung đột, pháp luật quốc tế còn là nền tảng để thúc đẩy hợp tác. Các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, tội phạm mạng, đứt gãy chuỗi cung ứng đều mang tính xuyên biên giới và không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết. Theo các chuyên gia, luật pháp quốc tế tạo ra những quy tắc chung cho thương mại, đầu tư, hàng hải, hàng không, môi trường, sở hữu trí tuệ, giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tính dự báo và tạo dựng lòng tin. Đây chính là hạ tầng thể chế của hợp tác toàn cầu.

5. Pháp luật quốc tế - Thước đo tính chính danh và trách nhiệm quốc gia

Trong thế giới hiện đại, sức mạnh quốc gia không còn được đo lường đơn thuần bằng quy mô quân đội hay GDP. Ngày càng nhiều học giả cho rằng năng lực tạo dựng lòng tin đang trở thành một thành tố quan trọng của quyền lực quốc gia. Một quốc gia nhất quán tôn trọng luật pháp quốc tế sẽ tạo dựng được hình ảnh của một đối tác đáng tin cậy, có trách nhiệm và có thể dự đoán được. Việc Việt Nam kiên trì khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật quốc tế không chỉ nhằm bảo vệ các lợi ích trước mắt, mà còn là một sự đầu tư chiến lược cho uy tín quốc gia.

6. Thông điệp chiến lược của Việt Nam: Lựa chọn luật lệ thay vì chính trị cường quyền

Tổng hợp tất cả các thông điệp, có thể thấy Việt Nam đang theo đuổi một cách tiếp cận khác biệt: không lựa chọn đứng về phe của quốc gia nào, mà lựa chọn đứng về phía các nguyên tắc - các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc, của luật pháp quốc tế, của hòa bình, hợp tác và phát triển. Đối với một quốc gia có độ mở kinh tế thuộc nhóm cao nhất thế giới, môi trường quốc tế ổn định, có thể dự báo và được điều chỉnh bởi luật lệ luôn là môi trường thuận lợi nhất cho phát triển. Trong ngắn hạn, sức mạnh có thể mang lại lợi thế, nhưng trong dài hạn, chỉ có luật lệ mới có thể tạo ra một trật tự ổn định và bền vững.

Tác động thực tiễn

Thông điệp từ Shangri-La khẳng định rõ ràng lập trường của Việt Nam về một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Điều này có tác động trực tiếp đến việc hoạch định chính sách đối ngoại, bảo vệ chủ quyền quốc gia, và thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại. Đối với các doanh nghiệp và người dân, đây là tín hiệu cho thấy môi trường pháp lý trong nước và quốc tế sẽ tiếp tục được củng cố, tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thông điệp chính của Việt Nam tại Đối thoại Shangri-La 2024 là gì?

Thông điệp chính là pháp luật quốc tế là nền tảng duy nhất để duy trì hòa bình, ổn định và thúc đẩy hợp tác. Việt Nam lựa chọn đứng về phía các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, thay vì chính trị cường quyền.

Tại sao pháp luật quốc tế lại quan trọng đối với các quốc gia vừa và nhỏ như Việt Nam?

Pháp luật quốc tế tạo ra sự bình đẳng về quyền giữa các quốc gia, giúp các nước vừa và nhỏ bảo vệ chủ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước sức ép từ bên ngoài, ngăn ngừa tình trạng 'cá lớn nuốt cá bé'.

Công ước nào được nhấn mạnh trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông?

Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) được coi là 'Hiến pháp của đại dương' và là khuôn khổ pháp lý toàn diện để giải quyết các tranh chấp trên biển một cách hòa bình.