Tái cơ cấu pháp luật Việt Nam: Lộ trình, mục tiêu và tác động đến tăng trưởng 2026-2030

Trong bối cảnh chịu áp lực từ thuế quan quốc tế và bất ổn địa chính trị, Việt Nam đang triển khai một cuộc cải cách thể chế pháp luật toàn diện nhằm loại bỏ các rào cản, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã công bố các giải pháp trọng tâm, bao gồm tổng rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tái cơ cấu bộ máy hành chính và xác định thể chế pháp luật là một lợi thế cạnh tranh quốc gia. Bài viết này phân tích chi tiết lộ trình, mục tiêu và tác động của cuộc cải cách này đối với doanh nghiệp và người dân.

Tái cơ cấu pháp luật Việt Nam: Lộ trình, mục tiêu và tác động đến tăng trưởng 2026-2030

Vì sao Việt Nam phải tái cơ cấu toàn diện hệ thống pháp luật?

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và trở thành nước phát triển vào năm 2045, Việt Nam buộc phải đạt được tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện tại còn tồn tại nhiều điểm nghẽn, bất cập, mâu thuẫn và chồng chéo đang cản trở sự phát triển kinh tế-xã hội. Do đó, việc tái cơ cấu pháp luật là một yêu cầu tiên quyết.

"Chúng tôi thực hiện tái cơ cấu hệ thống pháp luật và xác định thể chế, pháp luật chính là động lực phát triển, là nguồn lực và cũng là lợi thế cạnh tranh quốc gia."

— Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, phát biểu tại Nhật Bản, 2025

Cuộc cải cách này không chỉ đơn thuần là sửa đổi luật, mà là một quá trình tái cấu trúc toàn diện dựa trên các định hướng từ Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, kế thừa những quy định còn phù hợp và loại bỏ triệt để những quy định lỗi thời.

Lộ trình thực hiện tổng rà soát và tái cơ cấu pháp luật

Việc tái cơ cấu được thực hiện qua ba bước chính, dựa trên các nguyên tắc pháp lý rõ ràng:

1. Tổng rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Nhận diện đầy đủ các điểm nghẽn, bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo đang cản trở sự phát triển.
2. Xây dựng chính sách và đánh giá tác động thận trọng: Nghiên cứu kỹ thực tiễn, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đảm bảo tính ổn định của pháp luật sau khi ban hành.
3. Ban hành hệ thống pháp luật mới: Loại bỏ các quy định không còn phù hợp, bảo đảm nguyên tắc không hồi tố đối với những quy định bất lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, song song với cải cách pháp luật, Việt Nam đang tiến hành sắp xếp bộ máy hành chính từ ba cấp xuống hai cấp, chấm dứt hoạt động của chính quyền cấp huyện nhằm loại bỏ một cấp trung gian, giúp giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng tính minh bạch.

Nguồn lực cho tăng trưởng và vai trò của đầu tư công

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam xác định tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030 là khoảng 38,5 triệu tỷ đồng (tương đương 1.500 tỷ USD). Đây là con số rất lớn, đòi hỏi một hệ thống pháp luật thông thoáng để huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Theo đó, đầu tư công đóng vai trò vốn mồi, tập trung vào các dự án có tính lan tỏa và dẫn dắt cao nhằm khơi thông nguồn lực xã hội, thúc đẩy liên kết giữa khu vực tư nhân trong nước với khu vực đầu tư nước ngoài. Việc cải cách pháp luật sẽ tạo hành lang pháp lý ổn định, minh bạch để thu hút dòng vốn này.

Đào tạo nhân lực chất lượng cao: Giải pháp nền tảng cho mô hình phát triển mới

Bên cạnh cải cách thể chế, Việt Nam xác định đào tạo nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để đổi mới mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các giải pháp trọng tâm bao gồm:

• Đầu tư cho các cơ sở đào tạo trọng điểm: Nhà nước giao nhiệm vụ và chỉ tiêu cụ thể cho từng cơ sở giáo dục đại học, sau đại học và giáo dục nghề nghiệp.
• Đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào chương trình giáo dục: Xây dựng lộ trình phù hợp cho từng cấp học, đồng thời ban hành các nguyên tắc, chuẩn mực trong việc sử dụng AI.
• Triển khai chương trình giáo dục STEM: Nâng cao năng lực về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học cho thế hệ trẻ.
• Mở rộng hợp tác quốc tế: Thúc đẩy các dự án hợp tác đào tạo với các đối tác như Nhật Bản (JICA, Đại học Việt Nhật), Hoa Kỳ và các nước phát triển khác.

Về thể chế, Việt Nam tiếp tục rà soát hệ thống pháp luật nhằm tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đối với chất lượng đào tạo, tạo điều kiện cho các trường đổi mới chương trình giảng dạy.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dân

Cuộc tái cơ cấu pháp luật lần này được kỳ vọng sẽ mang lại những thay đổi căn bản cho môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam:

• Giảm chi phí tuân thủ: Việc loại bỏ các quy định chồng chéo, không cần thiết sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và nguồn lực.
• Tăng tính minh bạch: Hệ thống pháp luật mới được xây dựng trên cơ sở công khai, dễ tiếp cận, giúp nhà đầu tư yên tâm hơn khi quyết định đầu tư dài hạn.
• Bảo vệ quyền lợi hợp pháp: Nguyên tắc không hồi tố đối với các quy định bất lợi được khẳng định, tạo sự ổn định và dự đoán được cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh.
• Cơ hội việc làm mới: Định hướng đào tạo nhân lực gắn với AI, STEM và chuyển đổi số sẽ tạo ra lực lượng lao động chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghệ mới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Khi nào cuộc tổng rà soát văn bản pháp luật hoàn thành?

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, việc rà soát và tái cơ cấu hệ thống pháp luật đang được triển khai đồng thời với quá trình sắp xếp bộ máy hành chính và dự kiến sẽ hoàn thiện khung pháp lý cốt lõi trong giai đoạn 2025-2026, làm nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030.

Việc bỏ cấp huyện ảnh hưởng thế nào đến thủ tục hành chính của doanh nghiệp?

Việc chấm dứt hoạt động của chính quyền cấp huyện giúp loại bỏ một cấp trung gian, từ đó rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm tình trạng 'xin - cho' và tăng tính minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và người dân.

Nhà đầu tư nước ngoài có được hưởng lợi từ cuộc cải cách này không?

Có. Một trong những mục tiêu chính của cải cách là tạo môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và dễ dự đoán. Việc loại bỏ các quy định chồng chéo, bảo đảm nguyên tắc không hồi tố và xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển.