Tinh gọn bộ máy 2 cấp: Hơn 150 nghị quyết tại Cần Thơ và bài toán nguồn lực cấp xã

Gần một năm sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành trên toàn quốc, những kết quả bước đầu đã khẳng định hướng đi đúng đắn trong cải cách hành chính. Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra những yêu cầu cấp bách về năng lực cán bộ cấp xã, hạ tầng số và cơ chế phân bổ nguồn lực. Bài viết phân tích chi tiết các số liệu, chính sách và kiến nghị từ Hội nghị Hội đồng Nhân dân toàn quốc nhiệm kỳ 2026-2031.

Tinh gọn bộ máy 2 cấp: Hơn 150 nghị quyết tại Cần Thơ và bài toán nguồn lực cấp xã

Mô hình chính quyền hai cấp đã đạt được những kết quả gì sau gần một năm?

Theo báo cáo tại Hội nghị Hội đồng Nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra tại Hà Nội, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã mang lại những chuyển biến tích cực. Bộ máy được tinh gọn hơn, phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, và chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh mẽ.

Dẫn chứng cụ thể từ Cần Thơ: Từ ngày 1/7/2025, Hội đồng Nhân dân thành phố Cần Thơ đã tổ chức 11 kỳ họp và ban hành hơn 150 nghị quyết. Trong đó, các nghị quyết trọng tâm tập trung vào thể chế, phân cấp phân quyền, phát triển kinh tế-xã hội, ngân sách và công tác tổ chức bộ máy, cán bộ. Hoạt động giám sát cũng được đổi mới theo hướng lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Tại Hà Tĩnh, kinh nghiệm được đúc kết là chuyển từ tư duy "xem xét văn bản" sang "giám sát quyền lực thông qua văn bản", kịp thời phát hiện các quy định chồng chéo, thiếu tính khả thi.

"Yếu tố cốt lõi của mô hình này là tái cấu trúc lại phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân, linh hoạt hơn, hiệu quả hơn và kiến tạo phát triển đất nước nhanh hơn." – Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà.

Chuyển đổi số đang được triển khai ra sao tại Hà Nội và TP.HCM?

Chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả quản trị địa phương.

Hà Nội đã xây dựng Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Khối cơ quan dân cử thành phố giai đoạn 2026-2031, tầm nhìn 2045. Thành phố cũng hình thành Kho cơ sở dữ liệu dùng chung của Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp, hướng tới quản trị bằng dữ liệu và ứng dụng AI trong hoạt động của đại biểu tại nghị trường.

Theo Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà: "Chuyển đổi số không đơn thuần ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện tư duy quản trị, phương thức điều hành và cách thức phục vụ nhân dân, chuyển từ theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm."

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hệ thống quản lý văn bản điện tử liên thông, họp không giấy tờ, điều hành số, làm sạch dữ liệu đảng viên, và các tổ công tác tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở đã góp phần giảm mạnh đầu mối tổ chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Ba thách thức lớn đang tồn tại: nhân lực, hạ tầng số và nguồn lực

Thách thức 1: Thiếu nhân lực chuyên môn tại cấp xã

Tại Khánh Hòa, sau một năm vận hành mô hình mới, bộ máy cơ bản ổn định nhưng nhiều xã, phường vẫn thiếu nhân lực ở các lĩnh vực trọng yếu:

• Công nghệ thông tin
• Tài chính - kế toán
• Đất đai, xây dựng

Một bộ phận cán bộ cơ sở còn lúng túng trước những yêu cầu mới, nhất là xử lý công việc trên môi trường số.

Thách thức 2: Hạ tầng số vận hành chưa ổn định

Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung của một số bộ, ngành tại Khánh Hòa còn vận hành chưa ổn định, dữ liệu báo cáo chưa đầy đủ, gây khó khăn cho công tác quản lý và đánh giá. Tại Cần Thơ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cũng chỉ rõ hạ tầng số, chất lượng nguồn nhân lực và đội ngũ cán bộ cấp xã vẫn là những điểm cần tiếp tục khắc phục.

Thách thức 3: Phân cấp chưa đi kèm nguồn lực tương xứng

Nhiều địa phương phản ánh việc phân cấp, phân quyền đã được đẩy mạnh nhưng chưa đi kèm đầy đủ nguồn lực, nhân lực và hướng dẫn chuyên môn tương ứng. Có nơi được giao thêm việc nhưng chưa được bổ sung điều kiện để thực hiện hiệu quả.

Kiến nghị từ cơ sở: Cần hoàn thiện thể chế và cơ chế tài chính

Các kiến nghị từ địa phương tập trung vào 6 nhóm giải pháp chính:

1. Hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách cho cấp xã.
2. Bổ sung nhân lực ở những lĩnh vực chuyên môn còn thiếu.
3. Xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung thống nhất.
4. Ban hành hướng dẫn thống nhất về chuyển đổi số.
5. Xử lý hiệu quả tài sản công dôi dư sau sắp xếp.
6. Hoàn thiện cơ chế tiền lương theo vị trí việc làm.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc phân cấp phải đi đôi với giao nguồn lực, giao nhiệm vụ phải bảo đảm điều kiện thực hiện theo đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Tác động thực tiễn tới người dân và doanh nghiệp

Mô hình chính quyền hai cấp đang giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, lãnh đạo Đảng và Nhà nước yêu cầu không thể vận hành bằng mô hình cũ, cách làm cũ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Hà Nội phải đi đầu trong xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, dữ liệu hóa, điều hành số; giảm tối đa cơ chế xin-cho, giảm trung gian hành chính, giảm hội họp hình thức.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị TP.HCM tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, thực chất; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp là gì?

Đây là mô hình tổ chức chính quyền địa phương gồm hai cấp: cấp tỉnh (thành phố trực thuộc trung ương) và cấp xã (phường, thị trấn), thay thế cho mô hình ba cấp trước đây (tỉnh, huyện, xã). Mục tiêu là tinh gọn bộ máy, tăng tính tự chủ và trách nhiệm cho cấp cơ sở.

Khi nào mô hình này bắt đầu vận hành trên cả nước?

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành trên toàn quốc từ ngày 1/7/2025, sau khi được Quốc hội thông qua và các địa phương hoàn tất công tác sắp xếp tổ chức bộ máy.

Những khó khăn lớn nhất hiện nay là gì?

Theo phản ánh từ các địa phương, ba khó khăn lớn nhất gồm: (1) Thiếu nhân lực chuyên môn ở cấp xã, đặc biệt là công nghệ thông tin, tài chính, đất đai; (2) Hạ tầng số chưa đồng bộ, dữ liệu chưa được kết nối đầy đủ; (3) Phân cấp, phân quyền chưa đi kèm nguồn lực và hướng dẫn chuyên môn tương xứng.