Trách nhiệm mới của nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ: Quy định chi tiết từ Luật SHTT 2025

Pháp luật về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đang có bước chuyển mình mạnh mẽ khi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 (số 131/2025/QH15) chính thức mở rộng trách nhiệm của các nền tảng số như sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và website nội dung số trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Theo đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số phải chủ động triển khai các biện pháp kỹ thuật, phối hợp với cơ quan nhà nước và chủ thể quyền để ngăn chặn hành vi xâm phạm, từ hàng giả, sao chép nội dung đến sử dụng trái phép nhạc, hình ảnh.

Trách nhiệm mới của nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ: Quy định chi tiết từ Luật SHTT 2025

Nền tảng số nào phải chịu trách nhiệm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ?

Theo Điều 198b Luật Sở hữu trí tuệ (được bổ sung bởi Luật SHTT sửa đổi 2022 và sửa đổi năm 2025), trách nhiệm này áp dụng cho doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian — tức các doanh nghiệp cung cấp phương tiện kỹ thuật để tổ chức, cá nhân đưa nội dung thông tin số lên môi trường mạng viễn thông, Internet hoặc cung cấp kết nối trực tuyến để công chúng tiếp cận nội dung số. Cụ thể, các đối tượng chịu tác động bao gồm:

• Sàn thương mại điện tử (ví dụ: Shopee, Lazada, Tiki)
• Mạng xã hội (Facebook, TikTok, YouTube)
• Nền tảng chia sẻ video và website nội dung số
• Ứng dụng cho phép người dùng đăng tải nội dung

Đáng chú ý, Luật SHTT sửa đổi 2025 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh từ quyền tác giả và quyền liên quan sang toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm nhãn hiệu, logo, bao bì, hình ảnh sản phẩm và các dấu hiệu nhận diện thương mại khác.

Quy định cụ thể về trách nhiệm của nền tảng số là gì?

Theo Điều 198b (sửa đổi), doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số phải thực hiện các nghĩa vụ sau:

• Triển khai biện pháp kỹ thuật cần thiết để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
• Phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc phát hiện và xử lý vi phạm.
• Phối hợp với chủ thể quyền (tác giả, chủ sở hữu nhãn hiệu) để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
• Xây dựng cơ chế tiếp nhận phản ánh, xác minh và xử lý nội dung vi phạm, bao gồm gỡ bỏ nội dung trái phép.

Tuy nhiên, Khoản 2 Điều 7 Luật SHTT sửa đổi 2025 nhấn mạnh rằng việc khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác. Điều này có nghĩa là trách nhiệm của nền tảng không phải là tuyệt đối, mà phụ thuộc vào mức độ tham gia, hành vi thực tế và cơ chế xử lý đã được triển khai.

Những hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phổ biến trên nền tảng số

Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, các hành vi vi phạm trên môi trường số bao gồm:

• Sao chép tác phẩm trái phép (bao gồm sao chép nội dung website, hình ảnh sản phẩm).
• Truyền đạt tác phẩm tới công chúng qua mạng mà không được phép.
• Phân phối bản sao trái phép (hàng giả, hàng xâm phạm nhãn hiệu).
• Cố ý vô hiệu hóa các biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền tác giả.
• Reup video, livestream bán hàng sử dụng nhạc chưa được cấp phép.

Trên thực tế, các hành vi này đang gia tăng với nhiều hình thức tinh vi như đăng bán hàng giả, sử dụng trái phép hình ảnh sản phẩm, khai thác trái phép nội dung số mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dùng

Việc mở rộng trách nhiệm này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các nền tảng số trong việc chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống kỹ thuật, quy trình xác minh và cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm để tránh rủi ro pháp lý. Đối với người dùng, quy định này giúp bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu trí tuệ, đặc biệt là các nhà sáng tạo nội dung, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nền tảng số có phải chịu trách nhiệm thay cho người bán hàng giả không?

Không hoàn toàn. Theo quy định, trách nhiệm của nền tảng phụ thuộc vào mức độ tham gia và cơ chế xử lý đã triển khai. Nếu nền tảng đã có biện pháp kỹ thuật, quy trình tiếp nhận phản ánh và gỡ bỏ nội dung vi phạm kịp thời, họ có thể được miễn trách. Tuy nhiên, nếu nền tảng cố ý hoặc bỏ qua vi phạm, họ sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Luật SHTT sửa đổi 2025 có hiệu lực từ khi nào?

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 (số 131/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng các biện pháp kỹ thuật và quy trình để tuân thủ quy định mới.

Làm thế nào để tố cáo hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên nền tảng số?

Người dùng có thể gửi phản ánh trực tiếp đến nền tảng số qua cơ chế tiếp nhận của họ, hoặc liên hệ Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) hoặc Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) để được hỗ trợ xử lý theo quy định pháp luật.

Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn, được đăng trên báo Nhân Dân ngày 5/6/2026. Mọi thắc mắc vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6588 hoặc dịch vụ Luật sư tư vấn tại 090 222 9061 (có phí).