Tỷ lệ đòn bẩy ngân hàng (LEV) là gì? Đề xuất mới từ NHNN năm 2025

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) vừa công bố dự thảo Thông tư quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là đề xuất bổ sung quy định về tỷ lệ đòn bẩy (Leverage Ratio – LEV), một công cụ quan trọng để kiểm soát rủi ro tài chính. Theo dự thảo, tỷ lệ LEV tối thiểu được đề xuất là 3%, nhưng chưa có hiệu lực ngay mà sẽ do Thống đốc NHNN quyết định áp dụng khi cần thiết trong từng thời kỳ. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định mới, công thức tính, tác động đến các ngân hàng thương mại, đặc biệt là ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống, và những thay đổi trong quy định về vốn tự có.

Tỷ lệ đòn bẩy ngân hàng (LEV) là gì? Đề xuất mới từ NHNN năm 2025

Tỷ lệ đòn bẩy (LEV) là gì và công thức tính như thế nào?

Theo dự thảo Thông tư của NHNN, tỷ lệ đòn bẩy (LEV) được xác định bằng công thức: LEV = Vốn cấp 1 (T1) / Tổng trạng thái rủi ro (EM). Trong đó:

• T1 (Vốn cấp 1): Được xác định theo quy định tại Thông tư 14/2025/TT-NHNN. Đây là thành phần vốn chủ sở hữu cốt lõi, bao gồm vốn điều lệ, quỹ dự trữ, lợi nhuận giữ lại.
• EM (Exposure Measure – Tổng trạng thái rủi ro): Được xác định chi tiết tại Phụ lục III kèm theo Thông tư này, bao gồm các khoản mục tài sản nội bảng, các cam kết ngoại bảng và các giao dịch phái sinh.

Mức tối thiểu bắt buộc: Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải duy trì tỷ lệ LEV riêng lẻ tối thiểu là 3%. Con số này thấp hơn so với chuẩn Basel III (3%) nhưng được đánh giá là phù hợp với bối cảnh thị trường Việt Nam.

Khi nào tỷ lệ LEV chính thức có hiệu lực?

Dự thảo quy định theo hướng chưa áp dụng ngay tỷ lệ LEV. Thay vào đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ quyết định áp dụng quy định tỷ lệ LEV khi cần thiết trong từng thời kỳ. Điều này cho thấy NHNN muốn linh hoạt trong việc điều hành chính sách tiền tệ, tránh gây áp lực đột ngột lên hệ thống ngân hàng.

Giai đoạn chuyển tiếp: Trong thời gian NHNN chưa yêu cầu áp dụng, các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải chủ động thực hiện quản lý đối với tỷ lệ LEV theo quy định nội bộ. Quy định nội bộ này phải phù hợp với quy định của Thống đốc NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ, đồng thời các ngân hàng phải báo cáo NHNN khi có yêu cầu.

Quy định đặc thù cho ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống

Dự thảo đưa ra quy định riêng biệt đối với ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống. Các ngân hàng này chỉ được phân chia phần lợi nhuận còn lại (bằng tiền mặt) khi duy trì đồng thời hai tỷ lệ sau:

• Tỷ lệ vốn lõi cấp 1 (bao gồm CCB): Tối thiểu 7% + tỷ lệ bộ đệm vốn đối với ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống trong từng thời kỳ (theo điểm b khoản 8 Thông tư 14/2025/TT-NHNN).
• Tỷ lệ LEV riêng lẻ tối thiểu: Tối thiểu 3% + 50% x tỷ lệ bộ đệm vốn đối với ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống trong từng thời kỳ (theo điểm b khoản 8 Thông tư 14/2025/TT-NHNN).

Như vậy, nếu tỷ lệ bộ đệm vốn là 2%, ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống sẽ phải duy trì tỷ lệ LEV tối thiểu là 4% (3% + 50% x 2%). Quy định này nhằm tăng cường an toàn cho các ngân hàng lớn, có ảnh hưởng đến toàn hệ thống.

Thay đổi trong quy định về hạn chế, giới hạn cấp tín dụng

Dự thảo cũng sửa đổi cách xác định vốn tự có để áp dụng các hạn chế, giới hạn cấp tín dụng theo Điều 135, Điều 136 Luật Các tổ chức tín dụng. Theo đó, vốn tự có được xác định dựa trên từng đối tượng:

• Ngân hàng áp dụng Thông tư 22/2019/TT-NHNN: Sử dụng vốn tự có riêng lẻ theo quy định tại Thông tư này.
• Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN: Ngân hàng sử dụng vốn tự có riêng lẻ; chi nhánh sử dụng vốn tự có theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN.
• Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài áp dụng Thông tư 14/2025/TT-NHNN: Ngân hàng sử dụng vốn tự có riêng lẻ; chi nhánh sử dụng vốn tự có theo Thông tư 14/2025/TT-NHNN.

Việc phân loại này giúp các ngân hàng có lộ trình chuyển đổi phù hợp, tránh xáo trộn trong quản trị rủi ro.

Tác động thực tiễn đến ngân hàng và doanh nghiệp

Đối với ngân hàng thương mại: Quy định về tỷ lệ LEV (dù chưa áp dụng ngay) buộc các ngân hàng phải chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đặc biệt là kiểm soát tổng tài sản và vốn cấp 1. Các ngân hàng có tỷ lệ đòn bẩy cao sẽ phải tái cơ cấu danh mục tín dụng hoặc tăng vốn để đáp ứng mức 3% khi có yêu cầu.

Đối với doanh nghiệp và người dân: Việc siết chặt tỷ lệ đòn bẩy có thể khiến ngân hàng thận trọng hơn trong cho vay, đặc biệt là các khoản vay lớn, dài hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, điều này giúp hệ thống ngân hàng ổn định hơn, giảm rủi ro mất khả năng thanh toán, bảo vệ tiền gửi của người dân.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tỷ lệ đòn bẩy (LEV) khác gì với tỷ lệ an toàn vốn (CAR)?

Tỷ lệ đòn bẩy (LEV) là tỷ lệ giữa vốn cấp 1 và tổng tài sản không điều chỉnh theo rủi ro, trong khi tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tính trên tài sản có trọng số rủi ro. LEV là công cụ bổ sung, không thay thế CAR, giúp ngăn ngừa các ngân hàng có đòn bẩy quá cao dù CAR vẫn đạt yêu cầu.

Khi nào ngân hàng phải áp dụng tỷ lệ LEV 3%?

Hiện tại chưa có thời điểm cụ thể. Theo dự thảo, Thống đốc NHNN sẽ quyết định áp dụng khi cần thiết trong từng thời kỳ. Các ngân hàng cần theo dõi sát sao các văn bản hướng dẫn từ NHNN.

Ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống phải duy trì tỷ lệ LEV bao nhiêu?

Mức tối thiểu là 3% + 50% x tỷ lệ bộ đệm vốn (nếu có). Ví dụ, nếu bộ đệm vốn là 2%, tỷ lệ LEV yêu cầu là 4%.

Bài viết dựa trên dự thảo Thông tư của Ngân hàng Nhà nước, cập nhật đến tháng 6/2025. Các quy định chính thức có thể thay đổi trước khi ban hành.