Chính quyền địa phương 2 cấp: Cải cách hành chính thế nào để tối ưu hiệu quả?

Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một bước ngoặt trong cải cách hành chính tại Việt Nam, nhằm giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính chủ động cho cấp xã, phường. Theo đánh giá từ thực tiễn vận hành tại Hà Nội, mô hình này đã mang lại nhiều kết quả tích cực nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển.

Chính quyền địa phương 2 cấp: Cải cách hành chính thế nào để tối ưu hiệu quả?

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mang lại lợi ích gì?

Mục tiêu lớn nhất của việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là xây dựng nền hành chính hiện đại, gần dân, sát dân và phục vụ người dân tốt hơn. Khi giảm bớt một cấp trung gian trong quản lý, nhiều thủ tục hành chính được rút ngắn thời gian xử lý, giảm khâu phối hợp, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan.

Theo số liệu từ UBND phường Hoàng Mai (Hà Nội), sau gần 1 năm chính thức vận hành mô hình mới (từ tháng 7/2023), thời gian giải quyết thủ tục hành chính trung bình đã giảm 20-30% so với trước đây. Các xã, phường được trao thêm quyền hạn và trách nhiệm đã chủ động hơn trong xử lý công việc, giải quyết nhiều vấn đề ngay từ cơ sở, góp phần giảm áp lực cho cấp thành phố.

Thực tiễn vận hành tại Hà Nội cho thấy những chuyển biến nào?

Phó Bí thư, Chủ tịch UBND phường Hoàng Mai Nguyễn Lê Hiến cho biết, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành đã có bước chuyển biến sâu sắc từ tư duy "quản lý hành chính" mang tính thụ động sang "quản trị, kiến tạo phát triển" chủ động. Việc giao nhiệm vụ được thực hiện nghiêm túc theo nguyên tắc “6 rõ” gồm: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả, rõ thẩm quyền.

"Phương thức lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành của Đảng ủy, chính quyền phường Hoàng Mai có bước chuyển biến sâu sắc, mạnh mẽ từ tư duy 'quản lý hành chính' sang 'quản trị, kiến tạo phát triển' chủ động, lấy tiến độ, hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện." — Nguyễn Lê Hiến, Chủ tịch UBND phường Hoàng Mai

Điển hình, trong công tác giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền phường đã trực tiếp chỉ đạo, phân công rõ trách nhiệm từng cơ quan, đơn vị, cá nhân phụ trách. Nhờ đó, 11 dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật, trường học đã được triển khai đúng tiến độ, hạn chế tối đa việc phải tổ chức cưỡng chế.

Người dân cảm nhận thế nào về sự thay đổi?

Ở góc độ người dân, ông Đỗ Thanh Bình, trú tại phường Đông Ngạc (Hà Nội) chia sẻ, hệ thống dịch vụ công trực tuyến được khai thác hiệu quả hơn. Người dân có thể nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ xử lý và nhận kết quả qua môi trường mạng mà không phải mất nhiều thời gian đến cơ quan hành chính.

"Nhiều phản ánh về hạ tầng giao thông, vệ sinh môi trường, trật tự đô thị hay các vấn đề dân sinh khác được tiếp nhận và xử lý nhanh chóng thông qua các ứng dụng số. Khoảng cách giữa chính quyền và người dân được rút ngắn đáng kể." — Đỗ Thanh Bình, người dân phường Đông Ngạc

Theo ghi nhận, tỷ lệ hài lòng của người dân đối với dịch vụ công trực tuyến tại Hà Nội đã tăng 15% so với trước khi áp dụng mô hình mới.

Những vướng mắc nào cần được hoàn thiện?

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Thủ đô cũng đặt ra nhiều yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện. Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho biết, thực tế tại Hà Nội cho thấy, có nhiều xã, phường quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh, khối lượng công việc nhiều, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, dân cư, an sinh xã hội và cải cách hành chính.

Cơ cấu phòng chuyên môn ở cấp xã hiện còn mỏng; nhiều lĩnh vực chuyên sâu được tích hợp trong cùng một phòng chuyên môn, dẫn tới áp lực công việc lớn và khó chuyên sâu nghiệp vụ. Từ thực tiễn đó, Hà Nội đã đề nghị trung ương nghiên cứu cho phép địa phương chủ động hơn trong việc tổ chức bộ máy và số lượng cơ quan chuyên môn phù hợp với quy mô dân số, đặc điểm kinh tế, xã hội và yêu cầu quản trị của từng địa bàn.

"Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chỉ phát huy hiệu quả khi việc phân cấp, ủy quyền được thực hiện đồng bộ với nguồn lực, nhân lực, dữ liệu và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp." — Phùng Thị Hồng Hà, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội

Tác động thực tiễn đến người dân và doanh nghiệp

Theo các chuyên gia pháp lý, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sự thay đổi về mặt tổ chức mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị, từ quản lý sang phục vụ, từ hành chính truyền thống sang hành chính số. Đối với Hà Nội, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khối lượng công việc rất lớn như triển khai Luật Thủ đô, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, cải tạo chung cư cũ, phát triển nhà ở xã hội, xây dựng đô thị xanh và thông minh.

Việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tăng cường ứng dụng công nghệ và lắng nghe ý kiến từ cơ sở sẽ là những yếu tố quyết định để mô hình này vận hành ngày càng hiệu quả, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Chính quyền địa phương 2 cấp là gì?

Là mô hình tổ chức hành chính địa phương gồm hai cấp: cấp tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương và cấp xã/phường, thay vì ba cấp như trước đây (tỉnh, huyện, xã). Mục tiêu là giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho cấp cơ sở.

Lợi ích cụ thể của mô hình này là gì?

Giảm thời gian xử lý thủ tục hành chính (trung bình 20-30%), hạn chế đùn đẩy trách nhiệm, nâng cao vai trò người đứng đầu chính quyền cơ sở, và tăng cường ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí.

Những vướng mắc chính cần khắc phục?

Cơ cấu phòng chuyên môn cấp xã còn mỏng, thiếu chuyên sâu; phân cấp chưa đồng bộ với nguồn lực, nhân lực và cơ chế giám sát; nhiều địa phương chưa mạnh dạn giao quyền hoặc năng lực đáp ứng chưa theo kịp yêu cầu.