DNNVV Việt Nam: Làm thế nào để vượt qua 3 rào cản lớn và 'lớn lên' bền vững?

Theo số liệu thống kê, trong 4 tháng đầu năm 2026, cả nước có 119.400 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, nhưng cũng có tới 108.900 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Sự chênh lệch mong manh này phản ánh một thực tế đau lòng: các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang phải vật lộn để 'tồn tại' chứ chưa nói đến việc 'lớn lên'. Bài viết này phân tích ba rào cản lớn nhất đang kìm hãm sự phát triển của DNNVV và đề xuất các giải pháp từ góc nhìn của các chuyên gia pháp lý và kinh tế hàng đầu.

DNNVV Việt Nam: Làm thế nào để vượt qua 3 rào cản lớn và 'lớn lên' bền vững?

Rào cản nào đang ngăn DNNVV 'lớn lên'?

Theo ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa Việt Nam (VINASME), DNNVV đang phải đối mặt với ba 'nút thắt' lớn: tiếp cận vốn, đất đai và thủ tục hành chính. Đây không phải là những vấn đề mới, nhưng mức độ nghiêm trọng của chúng đang gia tăng trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

1. Tiếp cận vốn: 'Rào cản sổ đỏ' và lãi suất cao

Rào cản lớn nhất mà ông Thân chỉ ra là yêu cầu thế chấp bằng bất động sản (sổ hồng, sổ đỏ) khi vay vốn ngân hàng. Đối với nhiều DNNVV, đây là một điều kiện bất khả thi. Bên cạnh đó, lãi suất cho vay cao khiến doanh nghiệp không dám vay hoặc nếu vay được thì cũng rất vất vả khi đến kỳ hạn trả nợ hàng tháng.

“DNNVV cần vốn mà phải đi vay ngân hàng thì việc yêu cầu thế chấp bằng sổ hồng, sổ đỏ bất động sản đang là rào cản lớn nhất, đó là còn chưa kể đến lãi suất cho vay cao khiến doanh nghiệp không dám vay.” – Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch VINASME

2. Thủ tục hành chính: Cơ chế 'xin - cho' và tư duy quản lý

Thủ tục hành chính rườm rà cùng cơ chế 'xin - cho' và nhiều khâu trung gian khác đang làm phát sinh tiêu cực, gây khó dễ cho doanh nghiệp. Ông Thân nhấn mạnh, một số cán bộ thực thi còn nặng tư duy quản lý thay vì phục vụ, dẫn đến niềm tin của doanh nghiệp bị bào mòn.

3. Thiếu bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực

PGS. TS Lê Xuân Bá, chuyên gia kinh tế, chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: các chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Chính phủ chưa thực sự hiệu quả và công bằng giữa các khu vực kinh tế. Cụ thể:

• Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) thường thuận lợi hơn khi tiếp cận đất đai, vốn, tín dụng.
• Doanh nghiệp nước ngoài (FDI) thường được hỗ trợ tốt hơn về thuế, thủ tục hải quan và cả tiếp cận đất đai.
• DNNVV lại không dễ tiếp cận với các nguồn lực trên.

“Sự thiếu bình đẳng trên thực tế giữa các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế là nguyên nhân quan trọng kìm hãm sự phát triển của DNNVV. Việc này cần phải được nhanh chóng loại bỏ.” – PGS. TS Lê Xuân Bá

Giải pháp nào để DNNVV 'lớn lên'?

Các chuyên gia cho rằng, để gỡ được 'nhiều khó' cho DNNVV, cần những giải pháp toàn diện, đặc biệt là sự chuyển đổi trong tư duy quản lý của Nhà nước – từ 'quản lý' sang 'kiến tạo và đồng hành'.

1. Thành lập ngân hàng số và cơ chế thử nghiệm (Sandbox)

Ông Nguyễn Văn Thân cho biết, Hiệp hội DNNVV đang đề nghị Chính phủ cho thành lập ngân hàng số. Mô hình này có thể giải quyết hai vấn đề lớn:

• Cho vay tín chấp dựa trên định danh người vay, lịch sử tín dụng, uy tín.
• Chi phí vận hành thấp, không cần quá nhiều trụ sở như ngân hàng truyền thống, giúp giảm lãi suất cho vay.

Để thực hiện được điều này, cần có cơ chế thử nghiệm (sandbox) để rút kinh nghiệm và phát huy hiệu quả trong tương lai.

2. Tạo 'sân chơi' công bằng và bình đẳng

Theo TS Trần Du Lịch, chuyên gia kinh tế, 'Nghị quyết 68 mang một tư tưởng kiến tạo dành cho khu vực kinh tế tư nhân. Vấn đề là bây giờ chúng ta phải làm sao để có chính sách nuôi dưỡng sự kiến tạo đó.' Ông nhấn mạnh, môi trường kinh doanh bình đẳng, lành mạnh mới là yếu tố quyết định, chứ không chỉ là những chính sách hỗ trợ đơn thuần.

“Muốn doanh nghiệp kinh doanh tốt, môi trường kinh doanh phải bình đẳng, lành mạnh – đây là yếu tố vô cùng quan trọng vì chúng ta nuôi dưỡng doanh nghiệp bằng môi trường kinh doanh chứ không phải chỉ bằng những chính sách hỗ trợ.” – TS Trần Du Lịch

3. Cởi bỏ 'trói buộc' thể chế và thực thi chính sách hiệu quả

PGS. TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng vấn đề không nằm ở chính sách vĩ mô (vốn đã rất tốt) mà nằm ở khâu thực thi. Hiện tượng 'trên nóng dưới lạnh' đang tạo ra những rào cản vô hình, khiến chính sách tốt trở nên không hiệu quả.

“Về cơ bản, cơ chế chính sách vĩ mô đối với doanh nghiệp là rất tốt, ví dụ như chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, cắt giảm các thủ tục hành chính... nhưng vấn đề tạo nên rào cản của chính sách là ở khâu thực thi – trên nóng dưới lạnh.” – PGS. TS Trần Đình Thiên

Tác động thực tiễn và lộ trình hành động

Để DNNVV thực sự 'lớn lên', cần một lộ trình đồng bộ từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp. Các chuyên gia khuyến nghị:

• Nhà nước: Khẩn trương hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch. Cụ thể, cần sớm triển khai cơ chế sandbox cho ngân hàng số và ưu tiên DNNVV tham gia các gói thầu đầu tư công phù hợp.
• Doanh nghiệp: Chủ động đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh, tận dụng các cơ hội từ chính sách hỗ trợ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Vì sao DNNVV khó tiếp cận vốn vay ngân hàng?

Nguyên nhân chính là do yêu cầu thế chấp bằng bất động sản (sổ đỏ, sổ hồng) – một tài sản mà nhiều DNNVV không có. Bên cạnh đó, lãi suất cho vay cao và thủ tục vay vốn phức tạp cũng là những rào cản lớn.

Chính sách nào đang được đề xuất để hỗ trợ DNNVV?

Hiệp hội DNNVV đang đề nghị Chính phủ cho thành lập ngân hàng số với cơ chế cho vay tín chấp dựa trên định danh, giúp giảm lãi suất và tăng khả năng tiếp cận vốn. Ngoài ra, cần có cơ chế thử nghiệm (sandbox) để đánh giá hiệu quả của mô hình này.

Làm thế nào để tạo sân chơi bình đẳng cho DNNVV?

Theo các chuyên gia, cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc cắt giảm thủ tục hành chính, loại bỏ cơ chế 'xin - cho', và đảm bảo DNNVV được ưu đãi tương tự như các doanh nghiệp FDI và DNNN trong tiếp cận đất đai, vốn và thị trường.