Kiểm soát quyền lực Nhà nước: 4 công cụ then chốt từ thực tiễn HĐND Cần Thơ

Kiểm soát quyền lực Nhà nước là nguyên tắc cốt lõi để xây dựng nền quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Tại hội nghị về vai trò của HĐND trong kiểm soát quyền lực, Chủ tịch HĐND thành phố Cần Thơ Đồng Văn Thanh đã chỉ ra rằng, nếu quyền lực hành chính không được kiểm soát tốt, nguy cơ lạm quyền trong thực thi công vụ sẽ trở thành 'điểm nghẽn' của sự phát triển. Bài viết này phân tích 4 công cụ then chốt mà HĐND Cần Thơ đã triển khai, cùng với các số liệu cụ thể và giải pháp cho nhiệm kỳ 2026-2031.

Kiểm soát quyền lực Nhà nước: 4 công cụ then chốt từ thực tiễn HĐND Cần Thơ

Kiểm soát quyền lực qua ban hành nghị quyết: Công cụ từ khâu đầu tiên

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, HĐND thành phố Cần Thơ đã tổ chức 11 kỳ họp và ban hành hơn 150 nghị quyết, bao gồm các nghị quyết quan trọng về thể chế, chính sách, phân cấp, phân quyền, ngân sách, đầu tư và công tác tổ chức, bộ máy, cán bộ. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc ban hành nghị quyết là công cụ hữu hiệu để kiểm soát quyền lực Nhà nước ngay từ khâu đầu tiên cho chủ trương đối với chính quyền địa phương 2 cấp.

Cụ thể, đối với các nội dung dự kiến trình tại kỳ họp, nếu xét thấy cần thiết và dư luận quan tâm, các Ban HĐND thành phố sẽ chủ động khảo sát trước khi thẩm tra. Sau khi nghị quyết được ban hành, Thường trực HĐND thành phố thường xuyên chỉ đạo rà soát, đôn đốc UBND thành phố tổ chức triển khai và báo cáo tình hình thực hiện.

Giám sát: Chất vấn thực chất và 'đeo bám đến cùng'

Hoạt động giám sát của HĐND Cần Thơ có nhiều hình thức đặc thù. Một trong những điểm nhấn là Chương trình 'Lắng nghe và Trao đổi' được truyền hình trực tiếp, tạo diễn đàn để chính quyền lắng nghe, trao đổi những vấn đề cử tri, Nhân dân và doanh nghiệp quan tâm. Mọi ý kiến, kiến nghị của cử tri được trao đổi trực tiếp và trả lời trên diễn đàn. Sau Chương trình, một số nghị quyết, chính sách mới được nghiên cứu, xem xét, ban hành.

Bên cạnh đó, hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn ngày càng đi vào chiều sâu. Đại biểu HĐND đặt câu hỏi ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề. Thủ trưởng các sở, ngành được chất vấn làm rõ trách nhiệm và đề xuất giải pháp khắc phục các tồn tại. Đối với phiên giải trình của Thường trực HĐND, vấn đề quan trọng nhất là sau khi kết thúc phiên giải trình phải có được các giải pháp, lộ trình giải quyết và trách nhiệm thực hiện, để làm cơ sở cho các Ban và đại biểu HĐND tiếp tục theo dõi, giám sát, bảo đảm vấn đề sẽ được 'đeo bám đến cùng'.

Phân cấp, phân quyền: Tránh chồng chéo và lạm quyền

HĐND thành phố Cần Thơ thường xuyên rà soát, xử lý các văn bản ban hành trước sáp nhập, đặc biệt là ban hành các nghị quyết về phân cấp, phân quyền cho UBND thành phố và UBND cấp xã bảo đảm đúng quy định của pháp luật và phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Theo quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 (sửa đổi), việc phân cấp phải gắn với trách nhiệm giải trình, tránh tình trạng buông lỏng quản lý, chồng chéo trách nhiệm hoặc lạm quyền né tránh trách nhiệm.

Tiếp xúc cử tri: Kênh kiểm soát quyền lực từ Nhân dân

Đây là phương thức quan trọng bảo đảm quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân. HĐND thành phố đã đổi mới nội dung, phương thức tiếp xúc cử tri theo hướng thực chất, gần dân, sát dân. Theo báo cáo, các Tổ đại biểu và đại biểu đi khảo sát thực tế ý kiến, kiến nghị của cử tri sau buổi tiếp xúc và phản ánh đến các cơ quan chức năng thì việc giải quyết sẽ nhanh chóng, dứt điểm, cử tri cũng bày tỏ sự hài lòng và quan tâm của chính quyền các cấp.

Những ý kiến chính đáng của người dân cũng là một 'kênh kiểm soát quyền lực' quan trọng, cần được theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kịp thời, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền địa phương.

Giải pháp cho nhiệm kỳ 2026-2031: Xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát liên thông

Nhận thức rõ những khó khăn, hạn chế như một số cơ quan chuyên môn nghiên cứu, cập nhật chưa đầy đủ các quy định của pháp luật; công tác giám sát, chất vấn tại một số xã phường còn hạn chế, HĐND thành phố Cần Thơ đã xây dựng 5 nhóm giải pháp cho nhiệm kỳ 2026-2031. Trong đó, điểm nhấn là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giám sát liên thông giữa HĐND 2 cấp và kết nối với hệ thống quản lý của chính quyền.

Ngoài ra, HĐND thành phố sẽ trình Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị về lãnh đạo, chỉ đạo tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND. Đồng thời, chú trọng kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và thực thi công vụ, tăng cường cơ chế lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do HĐND bầu thực chất, định kỳ. Đây là công cụ kiểm soát quyền lực tối cao, buộc người đứng đầu bộ máy phải liên tục tự soi, tự sửa và nâng cao trách nhiệm.

Tác động thực tiễn: Đảm bảo minh bạch và hiệu quả quản lý

Việc triển khai đồng bộ các công cụ kiểm soát quyền lực của HĐND Cần Thơ có tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Các nghị quyết về phân cấp, phân quyền giúp giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư thông thoáng. Hoạt động giám sát và tiếp xúc cử tri giúp kịp thời tháo gỡ vướng mắc, đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân. Đặc biệt, việc xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát liên thông sẽ giúp phát hiện sớm các hành vi lạm quyền, nâng cao tính minh bạch của bộ máy chính quyền.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

HĐND kiểm soát quyền lực Nhà nước như thế nào?

HĐND kiểm soát quyền lực thông qua 4 công cụ chính: ban hành nghị quyết, giám sát (chất vấn, giải trình, chương trình đối thoại), phân cấp phân quyền, và tiếp xúc cử tri. Các hoạt động này được thực hiện theo quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các văn bản hướng dẫn.

Mức phạt đối với hành vi lạm quyền trong thực thi công vụ là bao nhiêu?

Theo Nghị định 82/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã (sửa đổi, bổ sung), mức phạt đối với hành vi lạm quyền trong thực thi công vụ có thể lên tới 30-40 triệu đồng đối với cá nhân, và từ 60-80 triệu đồng đối với tổ chức. Ngoài ra, tùy theo mức độ nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 356 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ.

Làm thế nào để người dân tham gia kiểm soát quyền lực Nhà nước?

Người dân có thể tham gia kiểm soát quyền lực thông qua các kênh: tiếp xúc cử tri với đại biểu HĐND, gửi ý kiến, kiến nghị đến các cơ quan chức năng, tham gia các chương trình đối thoại trực tiếp như 'Lắng nghe và Trao đổi', và giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND tại địa phương.