Nghị định 169/2026/NĐ-CP: Những thay đổi trọng tâm về xử phạt hải quan so với Nghị định 128/2020/NĐ-CP

Ngày 29/05/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 169/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Văn bản mới mang đến 15 thay đổi trọng tâm, từ việc mở rộng đối tượng áp dụng, điều chỉnh mức phạt, đến bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả. Bài viết này phân tích chuyên sâu những điểm khác biệt cốt lõi, giúp doanh nghiệp và cá nhân nắm bắt kịp thời để tuân thủ đúng quy định.

Nghị định 169/2026/NĐ-CP: Những thay đổi trọng tâm về xử phạt hải quan so với Nghị định 128/2020/NĐ-CP

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Nghị định 169/2026/NĐ-CP thay đổi thế nào?

Theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP, phạm vi điều chỉnh được mở rộng và cụ thể hóa so với quy định cũ. Nếu Nghị định 128/2020/NĐ-CP chỉ quy định chung về hành vi vi phạm, xử phạt và thẩm quyền, thì nghị định mới bổ sung chi tiết về hành vi vi phạm đã kết thúc, đang thực hiện và cơ chế thi hành xử phạt.

Điểm đáng chú ý nhất: Đối tượng áp dụng được mở rộng đáng kể. Ngoài tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước như quy định cũ, Nghị định 169/2026/NĐ-CP bổ sung hộ kinh doanh, hộ gia đình và cộng đồng dân cư vào nhóm chủ thể bị xử phạt. Điều này làm rõ trách nhiệm của từng nhóm đối tượng khi tham gia hoạt động xuất nhập khẩu.

Nguyên tắc xử phạt vi phạm nhiều lần thay đổi ra sao?

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc bỏ điều kiện “phát hiện cùng thời điểm” trong xử lý vi phạm nhiều lần. Theo quy định cũ, một số trường hợp chỉ bị xử phạt một lần nếu phát hiện cùng thời điểm. Nghị định 169/2026/NĐ-CP đã loại bỏ điều kiện này và bổ sung nguyên tắc áp dụng tình tiết tăng nặng.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, thay đổi này giúp cơ quan hải quan xử lý triệt để các hành vi vi phạm lặp lại, tăng tính răn đe đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu cố tình vi phạm nhiều lần.

Thời hiệu xử phạt và xử lý hồ sơ từ cơ quan tố tụng có gì mới?

Nghị định 169/2026/NĐ-CP điều chỉnh cách xác định thời hiệu xử phạt đối với hành vi quản lý thuế, làm rõ hơn cơ chế áp dụng, đặc biệt với hành vi thuế xuất nhập khẩu. Đối với các hành vi vi phạm khác, thay vì dẫn chiếu Luật Xử lý vi phạm hành chính, nghị định mới quy định trực tiếp thời hiệu 02 năm, giúp thống nhất cách áp dụng.

Đặc biệt: Thời hiệu xử lý hồ sơ do cơ quan tố tụng chuyển sang được kéo dài thêm, tạo điều kiện cho cơ quan hải quan có thêm thời gian xử lý các vụ việc phức tạp.

Mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả thay đổi như thế nào?

Nghị định 169/2026/NĐ-CP bổ sung cơ chế áp dụng mức tối đa/tối thiểu khi có nhiều tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ, thay vì tính tăng giảm theo từng tình tiết như trước. Điều này giúp việc xác định mức phạt trở nên minh bạch và dễ dự đoán hơn.

Về biện pháp khắc phục hậu quả, nghị định mới bổ sung nhiều biện pháp xử lý mới, đặc biệt đối với hàng hóa, vật phẩm vi phạm. Thay vì chỉ áp dụng tiêu hủy, nay có thêm phương án buộc đưa ra khỏi lãnh thổ hoặc tái xuất, tăng thêm lựa chọn xử lý linh hoạt cho cơ quan chức năng.

Nghĩa vụ nộp bổ sung thuế và dẫn chiếu pháp luật

Nghị định 169/2026/NĐ-CP làm rõ hơn nghĩa vụ nộp ngân sách, bổ sung và hoàn thiện cơ chế thu hồi các khoản phải nộp. Đồng thời, các dẫn chiếu pháp luật được cập nhật đồng bộ theo hệ thống pháp luật mới nhất, đảm bảo tính thống nhất với các luật sửa đổi, bổ sung gần đây.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dân

Những thay đổi này có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics và đại lý hải quan. Các doanh nghiệp cần rà soát lại quy trình nội bộ, đặc biệt là các quy định về kê khai thuế, xử lý hàng hóa vi phạm và nghĩa vụ nộp bổ sung tài chính.

Đối với hộ kinh doanh và hộ gia đình lần đầu được đưa vào đối tượng điều chỉnh, cần nắm rõ các quy định mới để tránh vi phạm không đáng có.

Câu hỏi thường gặp về Nghị định 169/2026/NĐ-CP

Nghị định 169/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?

Nghị định 169/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 29/05/2026, thay thế hoàn toàn Nghị định 128/2020/NĐ-CP và Nghị định 102/2021/NĐ-CP.

Hộ kinh doanh có bị xử phạt như cá nhân không?

Theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh, hộ gia đình và cộng đồng dân cư được bổ sung vào đối tượng áp dụng. Mức phạt và trách nhiệm được quy định rõ ràng, không áp dụng hoàn toàn như cá nhân mà có những quy định riêng về người chịu trách nhiệm thi hành quyết định xử phạt.

Làm thế nào để tra cứu bảng so sánh chi tiết?

Để tra cứu bảng so sánh chi tiết giữa Nghị định 169/2026/NĐ-CP và Nghị định 128/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể liên hệ LuatVietnam qua số điện thoại 0936385236 hoặc 1900.6588 để được hỗ trợ.