Quản lý an toàn thực phẩm một đầu mối: Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính từ 2026

Việt Nam đang tiến hành cải cách mạnh mẽ bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (ATTP) theo hướng thống nhất một đầu mối, chấm dứt tình trạng phân tán, chồng chéo giữa ba bộ. Theo chỉ đạo mới nhất từ Ban Chỉ đạo Trung ương và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế sẽ là cơ quan chịu trách nhiệm chính, tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương.

Quản lý an toàn thực phẩm một đầu mối: Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính từ 2026

Thực trạng quản lý an toàn thực phẩm hiện nay: Mô hình 'ba bộ, ba ngả'

Hiện tại, hệ thống quản lý nhà nước về ATTP của Việt Nam được tổ chức theo mô hình phân công cho ba Bộ: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ NN&PTNT) và Bộ Công Thương. Mỗi bộ phụ trách các ngành hàng thực phẩm riêng biệt.

• Bộ Y tế: quản lý 6 ngành hàng (thực phẩm chức năng, nước uống đóng chai, phụ gia thực phẩm...).
• Bộ Nông nghiệp và Môi trường: quản lý 19 ngành hàng (nông sản, thủy sản, thịt, trứng, sữa nguyên liệu...).
• Bộ Công Thương: quản lý 8 ngành hàng (rượu, bia, nước giải khát, thực phẩm chế biến công nghiệp...).

Mỗi bộ chịu trách nhiệm xuyên suốt chuỗi cung ứng từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển, phân phối đến kinh doanh đối với ngành hàng được phân công. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mô hình này bộc lộ nhiều hạn chế: tình trạng cắt khúc, giao thoa, chồng chéo, thậm chí không xác định được trách nhiệm quản lý khi chuỗi cung ứng thực phẩm liên quan đến nhiều bộ, ngành.

Định hướng mới: Bộ Y tế là đầu mối duy nhất quản lý an toàn thực phẩm

Theo Thông báo số 15-TB/BCĐTW ngày 17/3/2026 về Kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương, giao Đảng ủy Chính phủ xây dựng Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Tiếp đó, Thông báo số 186/TB-VPCP ngày 15/4/2026 của Văn phòng Chính phủ giao Bộ Y tế phối hợp với Bộ Nội vụ và các bộ liên quan khẩn trương hoàn thiện Đề án.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: "Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm chính, nhưng các bộ, ngành vẫn phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ được giao."

Phương án được đề xuất là củng cố Cục Quản lý an toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế theo hướng tiếp nhận thêm một phần chức năng, nhiệm vụ và nhân sự liên quan từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương. Điều này đồng nghĩa với việc Bộ Y tế sẽ trở thành cơ quan đầu mối duy nhất trong tham mưu, điều phối và tổ chức thực hiện công tác quản lý ATTP trên toàn quốc.

Phân cấp mạnh cho địa phương: Cấp xã có lực lượng chuyên trách

Một trong những nguyên tắc quan trọng của Đề án là phân cấp mạnh cho địa phương, đặc biệt là cấp xã. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng công tác quản lý ATTP có vai trò rất quan trọng của cấp cơ sở - nơi trực tiếp tiếp cận người dân, hộ sản xuất và cơ sở kinh doanh.

Cụ thể, Đề án hướng tới việc:

• Bố trí lực lượng chuyên trách về ATTP tại cấp xã, xác định rõ vị trí việc làm.
• Tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát.
• Phát huy vai trò của các mô hình tự quản trong cộng đồng dân cư, nhất là thôn, tổ dân phố, nhằm hỗ trợ giám sát, phát hiện vi phạm.

Việc phân cấp này đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm hành chính chặt chẽ, bảo đảm không buông lỏng quản lý.

Tác động thực tiễn đối với doanh nghiệp và người dân

Việc chuyển đổi sang mô hình một đầu mối dự kiến sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Doanh nghiệp: Giảm thời gian và chi phí tuân thủ khi chỉ phải làm việc với một cơ quan quản lý duy nhất, thay vì phải xin giấy phép, chịu kiểm tra từ nhiều bộ khác nhau. Quy trình cấp phép, kiểm nghiệm, công bố sản phẩm sẽ được đồng bộ hóa.
• Người dân: Dễ dàng hơn trong việc phản ánh, khiếu nại về ATTP khi chỉ có một đầu mối tiếp nhận. Công tác hậu kiểm và xử lý vi phạm cũng sẽ nhanh chóng, hiệu quả hơn nhờ trách nhiệm được quy rõ ràng.
• Nhà nước: Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, tránh lãng phí nguồn lực do chồng chéo, trùng lắp. Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ATTP cũng sẽ thống nhất hơn.

Lộ trình và các bước tiếp theo

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị Đảng ủy Bộ Y tế, Bộ Y tế khẩn trương tiếp thu đầy đủ các ý kiến, hoàn thiện hồ sơ đề án với chất lượng cao nhất, bảo đảm chặt chẽ, khả thi trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Dự kiến Đề án sẽ được trình Bộ Chính trị trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Khi nào mô hình quản lý ATTP một đầu mối chính thức có hiệu lực?

Theo thông tin từ cuộc họp, Đề án đang trong giai đoạn hoàn thiện cuối cùng. Sau khi được Bộ Chính trị phê duyệt, Chính phủ sẽ ban hành nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan đầu mối. Dự kiến quá trình chuyển đổi có thể diễn ra trong năm 2026-2027, tùy thuộc vào tiến độ xây dựng thể chế và sắp xếp nhân sự.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương sẽ mất hoàn toàn chức năng quản lý ATTP?

Không. Theo Phó Thủ tướng, việc thống nhất một đầu mối nhằm giao một cơ quan chịu trách nhiệm chính trong tham mưu, điều phối và tổ chức thực hiện, nhưng các bộ, ngành liên quan vẫn phải thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của mình. Cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vẫn chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm trong khâu sản xuất ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản), Bộ Công Thương vẫn quản lý an toàn thực phẩm trong khâu lưu thông, phân phối. Tuy nhiên, việc xây dựng tiêu chuẩn, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sẽ do Bộ Y tế điều phối thống nhất.

Lực lượng chuyên trách ATTP cấp xã sẽ hoạt động như thế nào?

Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ nguồn lực thực hiện đề án, vị trí việc làm chuyên trách về ATTP tại cấp xã. Dự kiến, mỗi xã, phường sẽ có cán bộ chuyên trách hoặc kiêm nhiệm được đào tạo bài bản về ATTP, chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ trên địa bàn, đồng thời phối hợp với các mô hình tự quản ở thôn, tổ dân phố để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.