Sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: 3 thay đổi lớn bảo vệ quyền lợi người dân từ 2025

Sau gần 8 năm thi hành (từ 1/7/2018), Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) năm 2017 đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt về phạm vi bồi thường và thủ tục giải quyết. Dự thảo sửa đổi lần này tập trung vào 3 định hướng lớn: khắc phục tồn tại thực tiễn, ứng dụng chuyển đổi số, và thể chế hóa Quy định 231-QĐ/TW về bảo vệ người chống tham nhũng. Trong đó, nghĩa vụ chứng minh thiệt hại sẽ thuộc về cơ quan nhà nước, thay vì người dân như hiện hành.

Sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: 3 thay đổi lớn bảo vệ quyền lợi người dân từ 2025

Vì sao cần sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước?

Theo ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường Nhà nước (ĐKGDBĐ&BTNN), Luật TNBTCNN năm 2017 ra đời đã đánh dấu bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, qua gần 8 năm thực thi, nhiều quy định chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Cụ thể:

• Phạm vi trách nhiệm bồi thường còn hẹp: Chưa bao gồm hành vi hủy bỏ giấy phép, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, đầu tư gây thiệt hại.
• Thủ tục giải quyết rườm rà: Người dân phải tự chứng minh thiệt hại, thời hạn khởi kiện chỉ 15 ngày, gây khó khăn cho tổ chức, cá nhân.
• Thiếu ứng dụng công nghệ số: Chưa có hệ thống thông tin tập trung để quản lý, giám sát quá trình giải quyết bồi thường.

Đáng chú ý: Ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất chủ trương sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật theo đề xuất của Chính phủ, nhằm bảo đảm quyền dân chủ thực chất trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền.

3 tinh thần lớn của lần sửa Luật này là gì?

Dự thảo Luật sửa đổi tập trung vào 3 định hướng chính:

1. Khắc phục tồn tại, hạn chế đã bộc lộ trong gần 8 năm triển khai thi hành Luật TNBTCNN.
2. Phù hợp với xu hướng chuyển đổi số: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số trong giải quyết bồi thường.
3. Thể chế hóa Quy định 231-QĐ/TW ngày 17/1/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Ngoài ra, dự thảo cũng rà soát để bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Những thay đổi trọng tâm trong dự thảo Luật sửa đổi

Mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường

Dự thảo bổ sung hành vi hủy bỏ giấy phép, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư gây thiệt hại vào diện được bồi thường. Trước đây, chỉ quy định hành vi cấp, không cấp, thu hồi không đúng pháp luật mới phát sinh trách nhiệm.

Chuyển nghĩa vụ chứng minh sang cơ quan nhà nước

Đây là thay đổi mang tính đột phá: trách nhiệm chứng minh thiệt hại sẽ thuộc về cơ quan nhà nước, thay vì người dân, doanh nghiệp như hiện nay. Người yêu cầu bồi thường chỉ cần nộp văn bản yêu cầu và tài liệu liên quan; nếu thiếu, cơ quan nhà nước có trách nhiệm chủ động rà soát, bổ sung.

Kéo dài thời hạn khởi kiện lên 60 ngày

Theo quy định hiện hành, sau 15 ngày kể từ khi có biên bản thương lượng thành hoặc quyết định bồi thường mà người dân chưa đồng thuận thì có thể khởi kiện ra tòa. Dự thảo Luật dự kiến kéo dài lên 60 ngày để bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người yêu cầu bồi thường.

Cơ chế thương lượng bình đẳng và rút gọn

Dự thảo hoàn thiện quy trình thương lượng theo nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng sự thỏa thuận giữa các bên. Thủ tục và thời gian thương lượng được rút gọn, thuận tiện hơn.

Bảo lưu tiền bồi thường trong 3 năm

Khoản tiền bồi thường chưa nhận sẽ được bảo lưu trong thời hạn 3 năm, giúp người dân không bị mất quyền lợi nếu chưa kịp nhận.

Cơ chế hoàn trả hài hòa

Dự thảo rà soát cơ chế hoàn trả theo hướng vừa bảo đảm răn đe, phòng ngừa sai phạm, vừa bảo đảm hài hòa quyền lợi của cán bộ, công chức, đặc biệt là người thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo.

Ứng dụng công nghệ số: Bước đột phá về minh bạch

Theo ông Lê Vệ Quốc, dự thảo Luật bổ sung 3 nhiệm vụ chuyển đổi số trong công tác bồi thường nhà nước:

• Xây dựng hệ thống thông tin quốc gia do Bộ Tư pháp chủ trì, quản lý, vận hành. Toàn bộ hồ sơ, quá trình giải quyết sẽ được số hóa.
• Hỗ trợ theo dõi, kiểm tra, giám sát các vụ việc cụ thể, bảo đảm tính công khai, minh bạch.
• Đổi mới phương thức quản lý, tập huấn theo hướng trực tuyến, giảm thời gian, chi phí trên phạm vi toàn quốc.

Việc ứng dụng công nghệ số kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến trả kết quả.

Tác động thực tiễn đối với người dân và doanh nghiệp

Những thay đổi này sẽ tác động trực tiếp đến quyền lợi của cá nhân, tổ chức khi bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ. Cụ thể:

• Giảm gánh nặng giấy tờ: Người dân không còn phải tự thu thập toàn bộ chứng cứ để chứng minh thiệt hại.
• Tăng cơ hội khởi kiện: Thời hạn 60 ngày thay vì 15 ngày giúp người dân có thêm thời gian chuẩn bị.
• Minh bạch hóa quy trình: Hệ thống thông tin số hóa giúp người dân theo dõi tiến độ giải quyết vụ việc.
• Bảo vệ người tố cáo: Thể chế hóa Quy định 231-QĐ/TW giúp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Khi nào Luật sửa đổi có hiệu lực?

Dự thảo Luật đang trong quá trình lấy ý kiến và dự kiến được Quốc hội thông qua trong năm 2025. Thời điểm có hiệu lực cụ thể sẽ được quy định tại văn bản chính thức.

Người dân cần làm gì để yêu cầu bồi thường theo Luật mới?

Theo dự thảo, người dân chỉ cần nộp văn bản yêu cầu và tài liệu liên quan đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cơ quan này có trách nhiệm chủ động rà soát, bổ sung hồ sơ nếu thiếu.

Trường hợp nào được bồi thường theo quy định mới?

Ngoài các trường hợp hiện hành (cấp, không cấp, thu hồi giấy phép trái pháp luật), dự thảo bổ sung hành vi hủy bỏ giấy phép, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đầu tư gây thiệt hại.