Xử lý nhà, đất dôi dư sau sáp nhập: 11.412 cơ sở chưa được khai thác, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù

Sau gần 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Tài chính công bố số liệu cho thấy tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương. Tính đến ngày 27/5/2026, cả nước còn tới 11.412 cơ sở nhà, đất đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý nhưng chưa được đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để. Trước thực trạng này, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tăng phân cấp và đơn giản hóa quy trình.

Xử lý nhà, đất dôi dư sau sáp nhập: 11.412 cơ sở chưa được khai thác, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù

Kết quả xử lý bước 1: 26.447 cơ sở đã được sắp xếp

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, sau giai đoạn sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, cả nước đã hoàn thành xử lý bước 1 đối với 26.447 cơ sở. Trong đó, các cơ sở này được ưu tiên bố trí cho các mục đích công cộng như:

• 3.015 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo;
• 648 cơ sở được bố trí làm cơ sở y tế;
• 2.385 cơ sở được bố trí làm thiết chế văn hóa, thể thao;
• 626 cơ sở được bố trí cho các mục đích công cộng khác.

Điển hình, trụ sở UBND quận Bắc Từ Liêm (cũ) đã được chuyển đổi thành Bệnh viện Lão khoa Hà Nội; trụ sở UBND quận Cầu Giấy (cũ) được sử dụng phục vụ lĩnh vực giáo dục. Đây là những minh chứng cho thấy việc xử lý bước 1 đã đạt được những kết quả tích cực.

11.412 cơ sở dôi dư chưa hoàn thành xử lý bước 2

Tuy nhiên, theo tổng hợp báo cáo của các địa phương đến ngày 27/5/2026, số cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý nhưng chưa hoàn thành việc xử lý hoặc đưa vào khai thác triệt để lên tới 11.412 cơ sở. Con số này được phân tích chi tiết như sau:

• 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà, tổ chức phát triển quỹ đất của địa phương quản lý, khai thác nhưng chưa đưa vào khai thác;
• 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án nhưng chưa hoàn thành xử lý, khai thác;
• 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý, khai thác.

Bên cạnh đó, 4.709 cơ sở đã hoàn thành việc xử lý hoặc đã đưa vào khai thác. Số liệu cho thấy tiến độ xử lý giữa các địa phương có sự chênh lệch rõ rệt. 5 địa phương báo cáo còn ít cơ sở tồn đọng gồm: Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, An Giang. Trong khi đó, nhiều địa phương khác vẫn có số lượng lớn cơ sở cần tiếp tục xử lý.

Những điểm nghẽn chính trong xử lý nhà, đất dôi dư

Qua thực tiễn triển khai, Bộ Tài chính chỉ ra một số “điểm nghẽn” chính khiến tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư chậm:

• Khối lượng tài sản lớn, thời gian ngắn: Số lượng cơ sở cần sắp xếp, xử lý rất lớn và phải triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước trong thời gian ngắn.
• Thay đổi mô hình tổ chức: Mô hình tổ chức bộ máy sau sắp xếp có nhiều thay đổi, kéo theo yêu cầu khác nhau về cơ sở vật chất, gây khó khăn cho việc xác định phương án xử lý phù hợp.
• Biến động nhân sự: Đội ngũ cán bộ quản lý tài sản công có nhiều biến động, khối lượng công việc phát sinh lớn, dẫn đến lúng túng trong công tác quản lý, khai thác.
• Mất cân đối cung - cầu: Nhu cầu sử dụng, thuê tài sản tại nhiều địa phương giảm, trong khi số lượng lớn nhà, đất dôi dư cần đưa vào khai thác.
• Khó khăn về vị trí địa lý: Nhiều cơ sở có quy mô nhỏ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại nên khó thu hút các tổ chức, cá nhân tham gia khai thác.

Đề xuất cơ chế đặc thù để tháo gỡ điểm nghẽn

Ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã có Tờ trình Chính phủ về việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính theo trình tự, thủ tục rút gọn. Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tăng phân cấp, rút ngắn thủ tục, đơn giản hóa quy trình nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc quản lý chặt chẽ tài sản công.

Bộ Tài chính cũng đề nghị các Bộ, ngành và địa phương tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về quản lý, sử dụng tài sản công; đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư nhằm tránh thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản. Đồng thời, kết quả xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư cần được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị.

Tác động thực tiễn và ý kiến chuyên gia

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc chậm xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ gây lãng phí tài sản công mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư công và quỹ đất cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) nhận định: “Cơ chế, chính sách và các văn bản hướng dẫn của Trung ương đã được điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung để phù hợp với mô hình tổ chức mới. Tuy nhiên, kết quả xử lý giữa các địa phương vẫn có sự khác biệt. Cùng một khuôn khổ pháp lý, nhưng có địa phương xử lý nhanh, có địa phương vẫn còn nhiều cơ sở tồn đọng, kể cả các địa phương có điều kiện tương đồng. Điều đó cho thấy yếu tố quyết định nằm ở cách tổ chức thực hiện.”

Đối với người dân và doanh nghiệp, việc khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư có thể mang lại nguồn thu cho ngân sách địa phương, tạo quỹ đất sạch cho các dự án nhà ở xã hội, khu công nghiệp hoặc các dịch vụ công cộng. Ngược lại, nếu tiếp tục chậm trễ, các cơ sở này có thể xuống cấp, gây lãng phí lớn và làm tăng chi phí bảo trì từ ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Những địa phương nào đang có nhiều nhà, đất dôi dư chưa xử lý nhất?

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, nhiều địa phương có số lượng lớn cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý bước 2. Trong khi đó, 5 địa phương có ít cơ sở tồn đọng nhất là Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, An Giang.

Cơ chế đặc thù mới của Bộ Tài chính có nội dung gì nổi bật?

Dự thảo Nghị quyết của Bộ Tài chính tập trung vào tăng phân cấp, rút ngắn thủ tục, đơn giản hóa quy trình xử lý nhà, đất dôi dư. Điều này cho phép địa phương chủ động hơn trong việc phê duyệt phương án, giảm thời gian chờ đợi từ Trung ương, nhưng vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ tài sản công.

Làm thế nào để người dân hoặc doanh nghiệp có thể tiếp cận các cơ sở nhà, đất dôi dư?

Hiện nay, việc khai thác nhà, đất dôi dư được thực hiện thông qua các tổ chức kinh doanh nhà, tổ chức phát triển quỹ đất của địa phương. Người dân và doanh nghiệp có thể liên hệ với UBND cấp huyện, cấp xã nơi có tài sản để được hướng dẫn về thủ tục thuê, mua hoặc hợp tác khai thác theo quy định của pháp luật về quản lý tài sản công.