Di chúc nhà đất viết tay hợp pháp: 3 điều kiện bắt buộc theo Bộ luật Dân sự 2015

Việc lập di chúc nhà đất viết tay là một hình thức chuyển giao tài sản phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, không phải bản di chúc viết tay nào cũng được pháp luật công nhận. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, một di chúc nhà đất viết tay hợp pháp phải đáp ứng đồng thời ba nhóm điều kiện: về người lập di chúc, về nội dung di chúc, và về hình thức di chúc. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết từng điều kiện, giúp bạn đọc tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có.

Di chúc nhà đất viết tay hợp pháp: 3 điều kiện bắt buộc theo Bộ luật Dân sự 2015

Điều kiện 1: Người lập di chúc nhà đất viết tay cần đáp ứng những yêu cầu gì?

Theo quy định tại Điều 625 và Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc nhà đất viết tay phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự. Cụ thể:

• Độ tuổi: Người lập di chúc phải từ đủ 15 tuổi trở lên. Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, việc lập di chúc phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý (theo khoản 2 Điều 625).
• Năng lực hành vi: Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc.
• Tự nguyện: Không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép (theo điểm a khoản 1 Điều 630).

"Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, điều kiện về sự minh mẫn, sáng suốt là yếu tố then chốt thường bị tranh chấp nhất khi giải quyết các vụ án về thừa kế. Người lập di chúc cần có đầy đủ nhận thức để hiểu rõ hành vi của mình."

Điều kiện 2: Nội dung di chúc nhà đất viết tay phải bao gồm những gì?

Nội dung của di chúc nhà đất viết tay được quy định tại Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015. Một di chúc hợp pháp phải có các nội dung chủ yếu sau:

• Ngày, tháng, năm lập di chúc (đây là căn cứ để xác định di chúc sau cùng).
• Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc.
• Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản.
• Di sản để lại và nơi có di sản (cần mô tả rõ ràng nhà đất, thửa đất số, tờ bản đồ số...).

Ngoài ra, di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu. Nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc. Trường hợp có tẩy xóa, sửa chữa, người lập di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa.

Điều kiện 3: Hình thức di chúc nhà đất viết tay như thế nào là đúng luật?

Theo Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản gồm 4 loại, trong đó di chúc viết tay thuộc hai loại: di chúc bằng văn bản không có người làm chứng và di chúc bằng văn bản có người làm chứng. Điều kiện hình thức cụ thể như sau:

Đối với di chúc viết tay không có người làm chứng

Người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc. Đây là hình thức đơn giản nhất nhưng đòi hỏi người lập di chúc phải tự tay viết toàn bộ nội dung.

Đối với di chúc viết tay có người làm chứng

Phải có ít nhất 02 người làm chứng. Tuy nhiên, những người sau đây không được làm chứng cho việc lập di chúc (theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015):

• Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc.
• Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc.
• Người chưa thành niên (dưới 18 tuổi), người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Quy trình lập di chúc có người làm chứng: Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng; sau đó những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ và ký vào bản di chúc.

Di chúc nhà đất viết tay có giá trị pháp lý thấp hơn di chúc công chứng không?

Không. Theo Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc viết tay hợp pháp có giá trị pháp lý ngang bằng với di chúc được công chứng hoặc chứng thực. Cả hai đều là căn cứ pháp lý để thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản cho người khác sau khi chết.

Tuy nhiên, cần lưu ý trường hợp có nhiều bản di chúc. Theo khoản 5 Điều 643 và Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015, khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực. Di chúc trước đó sẽ bị hủy bỏ nếu người lập di chúc đã thay thế bằng di chúc mới.

Tác động thực tiễn: Những rủi ro cần tránh khi lập di chúc nhà đất viết tay

Mặc dù di chúc viết tay có giá trị pháp lý, nhưng trong thực tiễn, việc chứng minh tính hợp pháp của loại di chúc này thường gặp nhiều khó khăn hơn so với di chúc công chứng. Các tranh chấp thường xoay quanh việc xác định chữ ký, chữ viết có đúng là của người lập di chúc hay không, hoặc người lập di chúc có minh mẫn tại thời điểm lập hay không.

Để giảm thiểu rủi ro, người lập di chúc nên cân nhắc lựa chọn hình thức công chứng hoặc chứng thực tại các tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp xã, đặc biệt đối với tài sản có giá trị lớn như nhà đất.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Di chúc nhà đất viết tay có cần công chứng không?

Không bắt buộc. Theo quy định tại Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc viết tay (có người làm chứng hoặc không có người làm chứng) vẫn có hiệu lực pháp luật nếu đáp ứng đủ các điều kiện về người lập, nội dung và hình thức. Tuy nhiên, để tránh tranh chấp, việc công chứng hoặc chứng thực là khuyến khích.

Người dưới 18 tuổi có được lập di chúc nhà đất viết tay không?

Có thể, nhưng có điều kiện. Theo khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

Nếu có nhiều bản di chúc viết tay, bản nào có hiệu lực?

Theo khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực. Người thừa kế phải căn cứ vào bản di chúc sau cùng để phân chia di sản.

Bài viết dựa trên quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13) do Quốc hội ban hành ngày 24/11/2015, có hiệu lực từ ngày 01/01/2017. Để được tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, bạn đọc có thể liên hệ tổng đài 1900.6588.