Cắt giảm điều kiện kinh doanh Thừa hành viên: Cải cách nào cho xã hội hóa thi hành án dân sự?

Ngày 18/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP (gọi tắt là Nghị quyết 66.18) nhằm phân quyền, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của 11 Bộ, ngành. Trong đó, lĩnh vực Thừa hành viên (trước đây là Thừa phát lại) là một trong ba lĩnh vực trọng tâm thuộc quản lý của Bộ Tư pháp được tinh giản mạnh mẽ. Chính sách này đánh dấu bước chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, thúc đẩy xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự, giảm chi phí gia nhập thị trường cho tổ chức, cá nhân.

Cắt giảm điều kiện kinh doanh Thừa hành viên: Cải cách nào cho xã hội hóa thi hành án dân sự?

Những điều kiện kinh doanh nào được cắt giảm theo Nghị quyết 66.18?

Theo khoản I Phần A Mục 2 Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP, lĩnh vực Thừa hành viên không còn thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Cụ thể, Nghị quyết bãi bỏ 6 quy định tại khoản 3 Điều 26 Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 đối với văn phòng thi hành án dân sự, bao gồm:

• “Do 01 Thừa hành viên thành lập”
• “Chủ doanh nghiệp tư nhân đồng thời là Trưởng văn phòng thi hành án dân sự và phải là Thừa hành viên đã hành nghề từ đủ 02 năm trở lên”
• “Do 02 Thừa hành viên trở lên thành lập”
• “Trưởng văn phòng thi hành án dân sự phải là thành viên hợp danh và đã hành nghề từ đủ 02 năm trở lên”
• “Là người đại diện theo pháp luật của văn phòng”
• “Không được thuê người khác điều hành văn phòng, không được cho thuê văn phòng thi hành án dân sự”

Mức phạt dự kiến cho hành vi vi phạm các quy định mới sẽ được điều chỉnh trong các nghị định xử phạt vi phạm hành chính bổ sung, dự kiến từ 10-30 triệu đồng tùy mức độ.

Thủ tục thành lập văn phòng thi hành án dân sự thay đổi thế nào?

Theo Nghị quyết 66.18, thủ tục thành lập văn phòng thi hành án dân sự được đơn giản hóa triệt để. Trước đây, tổ chức, cá nhân phải thực hiện thủ tục đề nghị Sở Tư pháp thẩm định, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định cho phép thành lập. Hiện nay, việc thành lập được thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp, tức là chỉ cần đăng ký tại Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh.

Điều này giúp rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục từ 45 ngày xuống còn 3-5 ngày làm việc, giảm chi phí gia nhập thị trường ước tính khoảng 30-40% so với trước đây.

Quy định chuyển tiếp cho Văn phòng Thừa phát lại đang hoạt động

Đối với các Văn phòng Thừa phát lại đã được cấp Giấy đăng ký hoạt động theo Nghị định số 08/2020/NĐ-CP, Nghị quyết 66.18 quy định điều khoản chuyển tiếp trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày có hiệu lực. Cụ thể:

• Sở Tư pháp có trách nhiệm rà soát, lập danh sách và gửi bản sao Giấy đăng ký hoạt động đến Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh.
• Cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cấp Mã số doanh nghiệp và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo tên mới mà không yêu cầu thực hiện thủ tục đăng ký doanh nghiệp.
• Toàn bộ quyền, nghĩa vụ và quan hệ pháp lý được kế thừa, bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dân

Việc cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Giảm chi phí tuân thủ: Doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí thủ tục hành chính, ước tính mỗi văn phòng mới tiết kiệm 15-20 triệu đồng cho chi phí pháp lý và thời gian chờ đợi.
• Mở rộng cơ hội tham gia thị trường: Cá nhân, tổ chức không cần đáp ứng điều kiện khắt khe về thâm niên hay cơ cấu sở hữu, tạo điều kiện cho lực lượng lao động trẻ và các nhà đầu tư mới.
• Thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh: Các văn phòng thi hành án dân sự phải nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút khách hàng, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động chung của toàn ngành.

Thách thức và yêu cầu mới cho cơ quan quản lý nhà nước

Mặc dù mang lại nhiều tác động tích cực, việc chuyển sang cơ chế hậu kiểm đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực giám sát của cơ quan quản lý. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, để bảo đảm hiệu quả thực thi, cần:

“Tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất; hoàn thiện quy tắc đạo đức nghề nghiệp; và sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự năm 2025 để bảo đảm tính đồng bộ với cơ chế mới.”

Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về Thừa hành viên, kết nối với Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để giám sát hoạt động theo thời gian thực.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thừa hành viên khác gì so với Thừa phát lại trước đây?

Thừa hành viên là tên gọi mới được luật hóa tại Luật Thi hành án dân sự năm 2025, thay thế cho thuật ngữ “Thừa phát lại” tại Nghị định 08/2020/NĐ-CP. Về bản chất, đây vẫn là chức danh tư pháp độc lập, thực hiện các nhiệm vụ thi hành án dân sự theo quy định.

Thời hạn hiệu lực của Nghị quyết 66.18 là khi nào?

Theo quy định, Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký, tức 18/5/2026. Các văn phòng Thừa phát lại cũ có 60 ngày để hoàn tất thủ tục chuyển đổi.

Doanh nghiệp có phải xin giấy phép mới không?

Không. Các văn phòng mới chỉ cần đăng ký thành lập doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020 tại Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh. Các văn phòng cũ được chuyển đổi tự động mà không phải làm thủ tục xin phép lại.