Luật Công đoàn 2024: 5 thay đổi trọng tâm về quyền, nghĩa vụ và mức đóng từ 01/7/2025

Ngày 12/12/2024, Quốc hội chính thức thông qua Luật Công đoàn 2024 với tỷ lệ biểu quyết 92,48% tổng số đại biểu. Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, mang đến nhiều cải cách quan trọng trong tổ chức và hoạt động công đoàn. Dưới đây là phân tích chi tiết 5 điểm mới đáng chú ý nhất, dựa trên toàn văn Luật số 56/2024/QH15.

Luật Công đoàn 2024: 5 thay đổi trọng tâm về quyền, nghĩa vụ và mức đóng từ 01/7/2025

1. Những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động công đoàn từ 01/7/2025

Theo Điều 10 Luật Công đoàn 2024, danh sách các hành vi bị nghiêm cấm được mở rộng đáng kể so với Luật Công đoàn 2012. Cụ thể:

• Đối với cán bộ công đoàn: Cấm nhận viện trợ, tài trợ, hỗ trợ kỹ thuật trái pháp luật; không đóng, chậm đóng, đóng không đúng mức hoặc không đủ số người phải đóng kinh phí công đoàn; sử dụng kinh phí công đoàn sai quy định; kích động, xuyên tạc, phỉ báng về tổ chức công đoàn.
• Hành vi phân biệt đối xử với người lao động và cán bộ công đoàn: Bao gồm yêu cầu tham gia hoặc không tham gia công đoàn để được tuyển dụng; sa thải, kỷ luật, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động; không tiếp tục giao kết hoặc gia hạn hợp đồng; chuyển người lao động làm công việc khác; phân biệt đối xử về tiền lương, thưởng, phúc lợi, thời giờ làm việc; kỳ thị về giới, dân tộc, tôn giáo; thông tin sai sự thật nhằm hạ thấp uy tín cán bộ công đoàn.
• Các hành vi khác: Không bảo đảm điều kiện hoạt động công đoàn; không đóng, chậm đóng, đóng không đúng mức hoặc không đủ số người phải đóng kinh phí công đoàn.

2. Cán bộ công đoàn có quyền giám sát thang lương, bảng lương

Một trong những điểm mới quan trọng là quyền giám sát của công đoàn đối với việc thực hiện thang lương, bảng lương. Cụ thể, khoản 5 Điều 11 Luật Công đoàn 2024 quy định: Công đoàn có quyền tham gia xây dựng, ban hành và giám sát việc thực hiện thang lương, bảng lương, định mức lao động, quy chế trả lương, quy chế thưởng, nội quy lao động, kế hoạch an toàn vệ sinh lao động, quy chế thực hiện dân chủ tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc bổ sung quyền giám sát này giúp tăng cường vai trò bảo vệ quyền lợi của người lao động, đặc biệt trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp còn tùy tiện trong xây dựng và áp dụng thang bảng lương.

3. Mở rộng đối tượng được tham gia công đoàn

Điều 5 Luật Công đoàn 2024 bổ sung hai nhóm đối tượng mới:

• Người lao động Việt Nam làm việc không có quan hệ lao động trên lãnh thổ Việt Nam (ví dụ: lao động tự do, lao động làm việc theo hợp đồng dịch vụ) được quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn.
• Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên được quyền gia nhập và hoạt động công đoàn cơ sở.

Trước đây, Luật Công đoàn 2012 chỉ cho phép người lao động Việt Nam làm việc trong các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp mới được tham gia công đoàn. Quy định mới mở rộng đáng kể phạm vi bảo vệ quyền lợi cho người lao động.

4. Hệ thống tổ chức công đoàn được quy định rõ 4 cấp

Điều 8 Luật Công đoàn 2024 chính thức luật hóa hệ thống tổ chức công đoàn thành 4 cấp rõ ràng, thay vì chỉ quy định chung như Luật 2012:

1. Cấp Trung ương: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
2. Cấp tỉnh, ngành Trung ương và tương đương: Liên đoàn Lao động cấp tỉnh; công đoàn ngành Trung ương, tập đoàn kinh tế, Tổng công ty trực thuộc Tổng Liên đoàn.
3. Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở: Liên đoàn Lao động cấp huyện; công đoàn tập đoàn kinh tế, tổng công ty; công đoàn ngành địa phương; công đoàn các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao; và các công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở khác.
4. Công đoàn cấp cơ sở: Công đoàn cơ sở; nghiệp đoàn cơ sở.

Việc quy định rõ ràng này giúp tăng tính minh bạch trong tổ chức và hoạt động, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc phân cấp quản lý.

5. Bổ sung chính sách miễn, giảm, tạm dừng đóng kinh phí công đoàn

Điều 30 Luật Công đoàn 2024 quy định chi tiết các trường hợp được miễn, giảm hoặc tạm dừng đóng kinh phí công đoàn:

• Miễn đóng: Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thực hiện giải thể hoặc phá sản.
• Giảm đóng: Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã gặp khó khăn vì lý do kinh tế hoặc bất khả kháng.
• Tạm dừng đóng (tối đa 12 tháng): Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã gặp khó khăn phải tạm dừng sản xuất, kinh doanh dẫn đến không có khả năng đóng kinh phí công đoàn. Hết thời hạn tạm dừng, đơn vị phải tiếp tục đóng và đóng bù số tiền còn thiếu chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng tiếp theo tháng kết thúc tạm dừng.

Mức đóng kinh phí công đoàn vẫn được duy trì ở mức 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động.

Tác động thực tiễn đến người lao động và doanh nghiệp

Những thay đổi này mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Người lao động: Được bảo vệ tốt hơn trước các hành vi phân biệt đối xử; có quyền giám sát việc xây dựng thang bảng lương; lao động tự do và lao động nước ngoài có cơ hội tham gia công đoàn.
• Doanh nghiệp: Được hưởng chính sách miễn, giảm, tạm dừng đóng kinh phí công đoàn khi gặp khó khăn, giúp giảm áp lực tài chính tạm thời.

Câu hỏi thường gặp

Luật Công đoàn 2024 có hiệu lực từ khi nào?

Luật Công đoàn 2024 (số 56/2024/QH15) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025.

Mức đóng kinh phí công đoàn có thay đổi không?

Không. Mức đóng kinh phí công đoàn vẫn là 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động, được duy trì theo quy định tại Điều 30 Luật Công đoàn 2024.

Người lao động nước ngoài có được tham gia công đoàn không?

Có. Theo Điều 5 Luật Công đoàn 2024, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên được quyền gia nhập và hoạt động công đoàn cơ sở.

Để cập nhật các văn bản pháp luật mới nhất về lĩnh vực lao động và bảo hiểm, độc giả có thể tham gia Group Zalo của LuatVietnam về Lao động - Bảo hiểm.