Mở rộng cao tốc Bắc-Nam: Lộ trình, vốn đầu tư và mốc hoàn thành năm 2030

Dự án mở rộng cao tốc Bắc-Nam phía Đông đang bước vào giai đoạn chuẩn bị đầu tư quan trọng, với mục tiêu hoàn thành toàn bộ vào cuối năm 2030. Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án Thăng Long (chủ đầu tư bước chuẩn bị đầu tư), hai phương án mở rộng đã được đề xuất, với tổng mức đầu tư sơ bộ từ 63.411 tỷ đồng đến 154.246 tỷ đồng, tùy thuộc vào phạm vi mở rộng. Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Trần Hồng Minh đã chỉ đạo khởi công các dự án thành phần đầu tiên vào đầu năm 2027, đồng thời yêu cầu các đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ và Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư.

Mở rộng cao tốc Bắc-Nam: Lộ trình, vốn đầu tư và mốc hoàn thành năm 2030

Bối cảnh và sự cần thiết mở rộng cao tốc Bắc-Nam

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý và kinh tế, việc mở rộng cao tốc Bắc-Nam phía Đông là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng cao, đặc biệt trên các đoạn tuyến có lưu lượng phương tiện lớn như Mai Sơn - Bãi Vọt và Nha Trang - Dầu Giây. Quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia đã được phê duyệt, yêu cầu các tuyến cao tốc phải đạt tiêu chuẩn 6 làn xe hoàn chỉnh, với vận tốc thiết kế từ 100-120 km/h. Việc mở rộng không chỉ giải quyết tình trạng quá tải hiện tại mà còn tạo động lực phát triển kinh tế vùng, kết nối các hành lang kinh tế Bắc-Nam một cách thông suốt.

Hai phương án mở rộng: Chi tiết và tổng mức đầu tư

Phương án 1: Mở rộng các đoạn có nhu cầu vận tải cao (534 km)

Phương án này tập trung mở rộng ngay các đoạn tuyến có lưu lượng xe lớn và yêu cầu kết nối liên tục, bao gồm Mai Sơn - Bãi Vọt và Nha Trang - Dầu Giây, với tổng chiều dài khoảng 534 km. Sơ bộ tổng mức đầu tư là 63.411 tỷ đồng, trong đó:

• Phần mở rộng 5 dự án đầu tư công (Mai Sơn - QL45; QL45 - Nghi Sơn; Nghi Sơn - Diễn Châu; Vĩnh Hảo - Phan Thiết; Phan Thiết - Dầu Giây): 38.158 tỷ đồng.
• Phần mở rộng 3 dự án PPP (Diễn Châu - Bãi Vọt; Nha Trang - Cam Lâm; Cam Lâm - Vĩnh Hảo): 25.253 tỷ đồng (bao gồm lãi vay).

Các đoạn tuyến còn lại sẽ được tiếp tục nghiên cứu và đầu tư mở rộng sau năm 2030.

Phương án 2: Mở rộng toàn bộ từ Mai Sơn đến Dầu Giây (1.144 km)

Phương án này nhằm bảo đảm kết nối liên tục từ Hà Nội đến TP. HCM trên toàn tuyến, với tổng chiều dài nghiên cứu khoảng 1.144 km. Sơ bộ tổng mức đầu tư là 154.246 tỷ đồng, bao gồm:

• Phần mở rộng 15 dự án đầu tư công: 128.994 tỷ đồng.
• Phần mở rộng 3 dự án PPP: 25.253 tỷ đồng (bao gồm lãi vay).

Tất cả các đoạn tuyến trong phạm vi này sẽ được mở rộng ngay lên quy mô 6 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, vận tốc thiết kế từ 100-120 km/h, phù hợp với quy hoạch đã được duyệt.

Hình thức đầu tư: Kết hợp đầu tư công và PPP

Theo đề xuất của Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT (TEDI), 15 dự án thành phần đã triển khai theo hình thức đầu tư công sẽ tiếp tục được đầu tư công để mở rộng. Đối với 3 dự án PPP (Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo), phương án được đề xuất là tiếp tục triển khai theo phương thức PPP, có sự hỗ trợ của vốn ngân sách nhà nước, nhằm đảm bảo thời gian thu phí hoàn vốn dưới 24 năm. Nếu không có hỗ trợ từ ngân sách, thời gian hoàn vốn ước tính kéo dài từ 28-40 năm, gây khó khăn về tính khả thi.

Lộ trình thực hiện: Khởi công năm 2027, hoàn thành cuối năm 2030

Bộ trưởng Trần Hồng Minh đã chỉ đạo cụ thể:

• Hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ và Quốc hội trong thời gian sớm nhất, làm cơ sở phê duyệt chủ trương đầu tư.
• Khởi công mở rộng ngay đầu năm 2027 đối với các dự án thành phần thuộc giai đoạn 2017-2020 (đã hết thời hạn bảo hành).
• Phấn đấu hoàn thành toàn bộ vào cuối năm 2030, theo đúng tinh thần chỉ đạo của Bộ trưởng.
• Đối với 3 dự án PPP, ưu tiên để nhà đầu tư hiện hữu cân đối nguồn lực. Nếu không đủ năng lực, sẽ chuyển sang đầu tư công và điều chỉnh phương án tài chính.

Các dự án thành phần cụ thể

Danh sách 15 dự án đầu tư công giai đoạn phân kỳ bao gồm: Mai Sơn - QL45; QL45 - Nghi Sơn; Nghi Sơn - Diễn Châu; Bãi Vọt - Hàm Nghi; Hàm Nghi - Vũng Áng; Vũng Áng - Bùng; Bùng - Vạn Ninh; Vạn Ninh - Cam Lộ; Quảng Ngãi - Hoài Nhơn; Hoài Nhơn - Quy Nhơn; Quy Nhơn - Chí Thạnh; Chí Thạnh - Vân Phong; Vân Phong - Nha Trang; Vĩnh Hảo - Phan Thiết; Phan Thiết - Dầu Giây.

Danh sách 3 dự án PPP: Diễn Châu - Bãi Vọt; Nha Trang - Cam Lâm; Cam Lâm - Vĩnh Hảo.

Cơ sở pháp lý và chính sách liên quan

Việc mở rộng cao tốc được thực hiện dựa trên các quy định tại Nghị định 130/2024/NĐ-CP ngày 10/10/2024 của Chính phủ, cho phép thu phí để hoàn trả phần vốn ngân sách nhà nước đầu tư thực hiện dự án. Ngoài ra, dự án cũng tuân thủ Quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật về đường cao tốc do Bộ GTVT ban hành.

Tác động thực tiễn đến người dân và doanh nghiệp

Việc mở rộng cao tốc Bắc-Nam sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Giảm ùn tắc giao thông: Các đoạn tuyến hiện đang quá tải như Mai Sơn - Bãi Vọt, Nha Trang - Dầu Giây sẽ được mở rộng, rút ngắn thời gian di chuyển.
• Tiết kiệm chi phí logistics: Doanh nghiệp vận tải sẽ giảm được chi phí nhiên liệu, bảo dưỡng phương tiện nhờ đường rộng, bằng phẳng.
• Thúc đẩy phát triển kinh tế vùng: Kết nối liên tục từ Hà Nội đến TP. HCM tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương hàng hóa, du lịch và thu hút đầu tư.
• Áp dụng thu phí hoàn vốn: Theo Nghị định 130/2024/NĐ-CP, người dân và doanh nghiệp sử dụng đường cao tốc sẽ phải trả phí để hoàn vốn đầu tư công, nhưng mức phí dự kiến sẽ được điều chỉnh hợp lý để đảm bảo tính khả thi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Khi nào dự án mở rộng cao tốc Bắc-Nam chính thức khởi công?

Theo chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ GTVT, các dự án thành phần đầu tiên sẽ khởi công vào đầu năm 2027, sau khi hoàn thiện thủ tục trình Quốc hội và Chính phủ phê duyệt chủ trương đầu tư.

Tổng vốn đầu tư cho phương án mở rộng toàn bộ là bao nhiêu?

Phương án mở rộng toàn bộ từ Mai Sơn đến Dầu Giây (1.144 km) có tổng mức đầu tư sơ bộ 154.246 tỷ đồng, bao gồm 128.994 tỷ đồng cho 15 dự án đầu tư công và 25.253 tỷ đồng cho 3 dự án PPP.

Các dự án PPP có được hỗ trợ vốn ngân sách không?

Có. Theo đề xuất, 3 dự án PPP (Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo) sẽ được hỗ trợ vốn ngân sách nhà nước để đảm bảo thời gian thu phí hoàn vốn dưới 24 năm, tăng tính khả thi cho dự án.