Việt Nam – Philippines nâng tầm quan hệ: Ý nghĩa chiến lược và tác động pháp lý

Ngày 1/6/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Philippines, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Ferdinand Romualdez Marcos Jr. đã chính thức nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược Tăng cường. Sự kiện này diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976-2026) và mở ra giai đoạn hợp tác mới trên nhiều lĩnh vực thực chất, từ quốc phòng - an ninh, thương mại, đến giáo dục và công nghệ số.

Việt Nam – Philippines nâng tầm quan hệ: Ý nghĩa chiến lược và tác động pháp lý

Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Tăng cường có ý nghĩa pháp lý gì?

Theo Tuyên bố chung được hai nhà lãnh đạo ký kết tại Phủ Malacanang, Manila, khuôn khổ quan hệ mới này không chỉ là sự tiếp nối mà còn là sự củng cố nền tảng chiến lược giữa hai nước. Trước đó, quan hệ Đối tác Chiến lược được thiết lập năm 2015. Với việc nâng tầm, hai bên cam kết tăng cường tin cậy chính trị thông qua trao đổi đoàn cấp cao thường xuyên và phát huy các cơ chế hợp tác hiện có. Đáng chú ý, Tổng thống Marcos Jr. khẳng định Việt Nam là nước duy nhất trong Đông Nam Á mà Philippines có quan hệ ở tầm mức này, thể hiện sự coi trọng đặc biệt.

Những cam kết cụ thể về quốc phòng, an ninh và biển đảo là gì?

Hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác thực chất về an ninh – quốc phòng, đặc biệt là hợp tác biển và đại dương. Nội dung trọng tâm bao gồm: bảo đảm tự do hàng hải và hàng không, duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực. Cụ thể, hai nước sẽ chia sẻ kinh nghiệm trong chống đánh bắt cá bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU), bảo vệ môi trường biển và phát triển bền vững nghề cá. Về vấn đề Biển Đông, hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982. Hai bên cũng cam kết tích cực phối hợp với các nước ASEAN thúc đẩy đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế.

Mục tiêu thương mại 10 tỷ USD và các lĩnh vực hợp tác mới

Về kinh tế, hai bên đặt mục tiêu sớm đạt kim ngạch thương mại 10 tỷ USD. Để đạt được điều này, các biện pháp được thống nhất bao gồm: giảm rào cản thương mại, đa dạng hóa xuất khẩu sang các mặt hàng tiềm năng, mở cửa thị trường cho sản phẩm nông nghiệp (đặc biệt là trái cây tươi). Philippines khẳng định Việt Nam là đối tác quan trọng trong cung cấp phân bón và gạo để bảo đảm an ninh lương thực. Bên cạnh đó, hai nước sẽ mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo. Tổng thống Marcos Jr. cũng hoan nghênh các nhà đầu tư Việt Nam trong các lĩnh vực y tế và chuyển đổi số, cam kết dành nhiều chính sách ưu đãi.

Hợp tác giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân

Về giáo dục, Tổng thống Marcos Jr. bày tỏ mong muốn tăng cường trao đổi học thuật giữa các trường đại học hai nước, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo. Về du lịch, hai bên nhất trí mở thêm các đường bay thẳng và tăng cường hợp tác giữa các cặp cảng tiêu biểu. Các lĩnh vực ưu tiên khác bao gồm phát triển nông nghiệp bền vững, nông nghiệp tái sinh, kết nối hạ tầng cứng, chia sẻ kinh nghiệm về chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ số.

Tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dân

Việc nâng tầm quan hệ sẽ tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp hai nước. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể kỳ vọng vào việc giảm rào cản thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản, đặc biệt là gạo và trái cây tươi. Đồng thời, các nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, y tế, chuyển đổi số sẽ được hưởng chính sách ưu đãi từ phía Philippines. Về phía người dân, việc mở thêm đường bay thẳng và tăng cường giao lưu văn hóa, giáo dục sẽ thúc đẩy du lịch và trao đổi học thuật. Về an ninh lương thực, cam kết cung cấp gạo và phân bón từ Việt Nam giúp Philippines ổn định nguồn cung, trong khi Việt Nam có thêm thị trường xuất khẩu chiến lược.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Đối tác Chiến lược Tăng cường khác gì so với Đối tác Chiến lược?

Đối tác Chiến lược Tăng cường là mức độ hợp tác cao hơn, thể hiện qua việc hai bên cam kết tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới như kinh tế số, năng lượng tái tạo và trí tuệ nhân tạo, đồng thời đặt ra các mục tiêu định lượng cụ thể như kim ngạch thương mại 10 tỷ USD.

Các văn kiện hợp tác nào đã được ký kết sau hội đàm?

Sau hội đàm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã chứng kiến lễ ký kết và trao nhiều văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực quốc phòng, đào tạo và du lịch. Các văn kiện này sẽ là cơ sở pháp lý để triển khai các cam kết cụ thể trong thời gian tới.

Việc nâng tầm quan hệ có ảnh hưởng đến vấn đề Biển Đông không?

Có. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không. Việc giải quyết tranh chấp phải dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Hai nước cũng cam kết phối hợp thúc đẩy đàm phán COC hiệu quả, thực chất.