Ngân sách nhà nước xây nhà ở cho thuê: Giải pháp nào cho bài toán an cư của người lao động?

Trong bối cảnh giá căn hộ trung bình tại Hà Nội đạt 128 triệu đồng/m² và TP.HCM ở mức 112 triệu đồng/m² (theo Báo cáo nhà ở và thị trường bất động sản quý I/2025 của Bộ Xây dựng), trong khi thu nhập bình quân của người lao động chỉ dao động 10-15 triệu đồng/tháng, giấc mơ sở hữu nhà ở ngày càng trở nên xa vời. Trước thực trạng này, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã công bố chính sách sử dụng ngân sách nhà nước để xây dựng nhà ở cho công nhân thuê dài hạn với giá phù hợp, đánh dấu bước chuyển chiến lược trong chính sách an sinh xã hội.

Ngân sách nhà nước xây nhà ở cho thuê: Giải pháp nào cho bài toán an cư của người lao động?

Chính sách dùng ngân sách xây nhà ở cho thuê được triển khai như thế nào?

Theo thông tin từ cuộc gặp với đại diện công đoàn và người lao động ngày 5/6/2025 trong khuôn khổ Đại hội Công đoàn Việt Nam, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu các địa phương nhanh chóng triển khai việc sử dụng ngân sách nhà nước để xây dựng nhà ở cho công nhân thuê dài hạn ngay từ tháng 6/2025. Trước đó, ngày 19/5/2025, tại buổi làm việc triển khai Chỉ thị 34-CT/TW của Ban Bí thư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: từ nay đến năm 2030, nhà ở cho thuê phải được xác định là trụ cột chiến lược trong phát triển nhà ở quốc gia.

“Nhà ở cho thuê với chi phí hợp lý không đơn thuần là nguồn cung nhà ở mà nó chính là chính sách an sinh đầy nhân văn. Ở một góc nhìn khác, nhà ở cho thuê chính là đầu tư cho năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.” - Nhận định của các chuyên gia pháp lý và kinh tế.

Tại sao khu vực tư nhân chưa mặn mà với phân khúc nhà ở cho thuê?

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, bài toán hiệu quả tài chính là rào cản lớn nhất. Cụ thể:

• Lợi nhuận từ nhà ở xã hội hiện chỉ khoảng 10%, trong khi doanh nghiệp thường chỉ đạt 5-7% sau khi tính đủ chi phí và thời gian triển khai.
• Thời gian thu hồi vốn kéo dài hàng chục năm, ngay cả khi được hỗ trợ về chi phí đất đai và tiếp cận vốn.
• So với đó, các phân khúc nhà ở thương mại hoặc bất động sản cao cấp có khả năng thu hồi vốn nhanh hơn và lợi nhuận cao hơn.

Điều này giải thích vì sao doanh nghiệp chưa mặn mà với phân khúc nhà ở cho thuê dù nhu cầu thị trường rất lớn.

Nhà nước tham gia thị trường nhà ở cho thuê: Cạnh tranh hay bổ trợ?

Sự tham gia của nhà nước ở phân khúc nhà ở cho thuê không phải là cạnh tranh với doanh nghiệp, mà là giải quyết những khiếm khuyết, bất cập của thị trường. Trong nhiều năm qua, đầu tư công và các nguồn lực xã hội đã tập trung mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nếu chỉ chú trọng nơi làm việc mà thiếu chỗ ở cho người lao động, chuỗi phát triển kinh tế - xã hội vẫn chưa hoàn chỉnh.

Tác động thực tiễn đến người lao động và doanh nghiệp

Chính sách này dự kiến mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Đối với người lao động: Giảm áp lực tài chính khi không phải vay tín dụng dài hạn để mua nhà, có thể tập trung nguồn lực cho sinh hoạt và tái tạo sức lao động.
• Đối với doanh nghiệp: Giúp giữ chân người lao động, đào tạo và duy trì nhân sự ổn định, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Đối với thị trường bất động sản: Tăng nguồn cung nhà ở cho thuê, giảm tình trạng người lao động phải xếp hàng từ sáng đến khuya để đăng ký mua nhà ở xã hội.

Các yếu tố cần thiết để phát triển nhà ở cho thuê hiệu quả

Theo các chuyên gia, để chính sách thành công, cần tập trung vào các yếu tố sau:

• Quy hoạch hợp lý: Nhà ở cho thuê phải gần khu công nghiệp, có giao thông thuận tiện, đầy đủ trường học, y tế và dịch vụ thiết yếu.
• Cơ chế quản lý minh bạch: Cần cơ chế linh hoạt, minh bạch để tránh trục lợi và đảm bảo đúng đối tượng thụ hưởng.
• Tái cấu trúc sản phẩm: Các chủ đầu tư bất động sản cần cắt giảm chi phí tối đa để sản phẩm có giá phù hợp với khả năng chi trả của khách hàng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nhà ở cho thuê từ ngân sách có giá thuê bao nhiêu?

Hiện chưa có mức giá cụ thể, nhưng theo định hướng của Thủ tướng, giá thuê sẽ phù hợp với khả năng chi trả của người lao động, thấp hơn đáng kể so với giá thị trường. Các địa phương sẽ có trách nhiệm xác định mức giá cụ thể dựa trên chi phí xây dựng và vận hành.

Đối tượng nào được thuê nhà ở từ ngân sách?

Ưu tiên hàng đầu là công nhân lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất. Các đối tượng khác như cán bộ, công chức, viên chức có thu nhập thấp cũng có thể được xem xét. Điều kiện cụ thể sẽ được quy định trong các văn bản hướng dẫn thi hành.

Khi nào người lao động có thể tiếp cận nhà ở cho thuê từ ngân sách?

Theo chỉ đạo của Thủ tướng, các địa phương phải triển khai ngay từ tháng 6/2025. Tuy nhiên, thời gian hoàn thành xây dựng phụ thuộc vào quy mô dự án và thủ tục đầu tư. Dự kiến các dự án đầu tiên có thể hoàn thành trong vòng 12-24 tháng tới.

Giải thích thuật ngữ pháp lý

Ngân sách nhà nước: Là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

Nhà ở cho thuê: Là loại nhà ở được chủ sở hữu cho người khác thuê để sử dụng theo thỏa thuận, không chuyển quyền sở hữu cho người thuê.