Thông tư 06/2026/TT-BTC: Chuyển đổi số thực thi quyền SHTT tại biên giới, cắt giảm thủ tục, tăng chủ động cho Hải quan

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) tại biên giới là tuyến phòng thủ chiến lược chống hàng giả, hàng nhái trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới bùng nổ. Thông tư số 06/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính (sửa đổi Thông tư 13/2015/TT-BTC và Thông tư 13/2020/TT-BTC) đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng: chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang quản lý dựa trên dữ liệu số, trao cho cơ quan Hải quan quyền chủ động tạm dừng thủ tục đối với hàng hóa nghi vi phạm mà không cần chờ yêu cầu và khoản ký quỹ 20% từ chủ thể quyền. Bài viết phân tích chi tiết các quy định mới, tác động thực tiễn và những yêu cầu đặt ra cho doanh nghiệp.

Thông tư 06/2026/TT-BTC: Chuyển đổi số thực thi quyền SHTT tại biên giới, cắt giảm thủ tục, tăng chủ động cho Hải quan

Thông tư 06/2026/TT-BTC thay đổi những quy định gì về thực thi quyền SHTT tại cửa khẩu?

Theo Thông tư số 06/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành, ba thay đổi cốt lõi được xác lập nhằm hiện đại hóa và tăng cường hiệu quả kiểm soát hàng hóa xâm phạm quyền SHTT tại biên giới. Thứ nhất, cắt giảm đáng kể thành phần hồ sơ. Doanh nghiệp không còn phải nộp bản sao văn bằng bảo hộ hoặc giấy chứng nhận đăng ký SHTT vì dữ liệu này đã được tích hợp và có thể tra cứu trực tuyến trên hệ thống chính thức của Cục Sở hữu trí tuệ. Thứ hai, bãi bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy ủy quyền của chủ sở hữu quyền cho người đại diện, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và thời gian. Thứ ba, quan trọng nhất, là thiết lập cơ chế chủ động cho cơ quan Hải quan.

Cơ chế Hải quan chủ động tạm dừng thủ tục hải quan hoạt động như thế nào?

Đây là điểm đột phá nhất của Thông tư 06/2026/TT-BTC. Trước đây, cơ quan Hải quan chỉ tạm dừng làm thủ tục khi có đơn đề nghị của chủ thể quyền, kèm theo khoản tiền ký quỹ. Nay, cơ quan Hải quan có thể chủ động tạm dừng làm thủ tục đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT, giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc hàng hóa sao chép lậu mà không cần chờ yêu cầu từ chủ thể quyền. Sự thay đổi này được đánh giá là bước chuyển từ tư duy quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu, thông tin tình báo và phân tích rủi ro. Cơ chế mới cũng giảm gánh nặng tài chính cho chủ thể quyền khi không còn phải thực hiện ký quỹ tương đương 20% trị giá lô hàng như trước đây.

"Cơ chế này đặt ra yêu cầu đối với cơ quan Hải quan khi trong thời hạn 10 ngày phải đưa ra quyết định xác thực chuyên sâu, bảo đảm tính minh bạch, công khai và công bằng đối với các bên liên quan." - Ông Đào Duy Tám, Trưởng ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan).

Số hóa dữ liệu và kiểm soát hàng hóa thương mại điện tử được quy định ra sao?

Thông tư 06/2026/TT-BTC quy định việc số hóa các chỉ tiêu thông tin trên tờ khai và đơn đề nghị. Hình ảnh sản phẩm được sử dụng trong hồ sơ thay cho một số nội dung mô tả bằng văn bản giấy, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý bằng thuật toán. Đáng chú ý, quy định mới về kiểm soát hàng hóa qua giao dịch thương mại điện tử đã cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc để ngăn chặn hàng giả, hàng vi phạm SHTT len lỏi qua các gói hàng nhỏ lẻ, dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh, vốn đang tăng trưởng chóng mặt. Việc quy định các chỉ tiêu dữ liệu điện tử trong hồ sơ là cơ sở để doanh nghiệp kết nối đồng bộ với Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để thích ứng với quy định mới?

Theo ông Lê Xuân Lộc, Giám đốc Sở hữu trí tuệ, Công ty Luật TNHH T&G, việc cơ quan Hải quan chủ động tạm dừng thủ tục không làm giảm vai trò của doanh nghiệp. Ngược lại, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao trách nhiệm phối hợp. Cụ thể, doanh nghiệp cần:

• Nâng cấp hạ tầng công nghệ và chỉ định nhân sự chuyên môn phụ trách nhóm nhãn hiệu để phản hồi các yêu cầu từ cơ quan Hải quan trong thời điểm vàng 8 giờ.
• Cung cấp thông tin kỹ thuật, tài liệu hướng dẫn phân biệt hàng thật - hàng giả để hỗ trợ quá trình xác minh, xử lý của Hải quan.
• Chủ động đăng ký và cập nhật dữ liệu quyền SHTT trên các hệ thống trực tuyến của Cục Sở hữu trí tuệ để tạo thuận lợi cho việc tra cứu.

Tác động thực tiễn: Số liệu vi phạm và kết quả xử lý

Tại tọa đàm “Bước chuyển quan trọng trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới”, số liệu thống kê cho thấy tình hình vi phạm vẫn diễn biến phức tạp. Từ ngày 7/5/2026 đến ngày 22/5/2026, các cơ quan chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý 1.157 vụ việc vi phạm liên quan đến quyền SHTT, trong đó có 20 vụ án hình sự được khởi tố. Riêng lực lượng Hải quan, từ ngày 6/5/2026 đến ngày 28/5/2026 đã phát hiện 38 vụ việc vi phạm pháp luật về SHTT, tập trung tại các khu vực cửa khẩu biên giới đất liền và cảng biển.

Điển hình, ngày 27/5/2026, Chi cục Điều tra chống buôn lậu phối hợp với Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị phát hiện 17 kiện hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT, gồm khoảng 4.000 thắt lưng, 200 đôi giày và 500 túi xách mang các nhãn hiệu quốc tế. Trước đó, ngày 22/5/2026, Chi cục Hải quan khu vực V đã tạm giữ lô hàng gồm 264 ổ cứng mang nhãn hiệu Seagate có tổng trị giá khai báo hơn 3,5 tỷ đồng để xác minh.

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về Thông tư 06/2026/TT-BTC

Thông tư 06/2026/TT-BTC có hiệu lực từ khi nào?

Theo quy định, Thông tư 06/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành, thay thế các quy định trước đây về kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền SHTT. Doanh nghiệp cần theo dõi văn bản chính thức để biết ngày hiệu lực cụ thể và các hướng dẫn thi hành.

Khoản ký quỹ 20% trị giá lô hàng có còn được áp dụng không?

Không. Theo Thông tư 06/2026/TT-BTC, cơ chế ký quỹ tương đương 20% trị giá lô hàng trước đây đã được bãi bỏ. Thay vào đó, cơ quan Hải quan sẽ chủ động tạm dừng thủ tục dựa trên phân tích rủi ro và dữ liệu số, giúp giảm gánh nặng tài chính cho chủ thể quyền.

Doanh nghiệp cần làm gì khi hàng hóa bị Hải quan chủ động tạm dừng?

Doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan Hải quan trong thời hạn 10 ngày. Nhiệm vụ chính là cung cấp ngay các thông tin kỹ thuật, tài liệu hướng dẫn phân biệt hàng thật - hàng giả, và cử nhân sụ chuyên môn để hỗ trợ quá trình xác minh. Việc phản hồi nhanh chóng trong "thời điểm vàng 8 giờ" là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi.